Simptomi povišenog kortizola: Pet znakova da je tijelo pod ozbiljnim stresom

18.03.2026. | 21:27

Kortizol je hormon koji se često naziva hormonom stresa.

Luče ga nadbubrežne žlijezde, a učestvuje u regulaciji brojnih vitalnih funkcija od metabolizma i nivoa šećera u krvi, do krvnog pritiska. Kada se luči u pravilnoj količini, kortizol pomaže organizmu da održi ravnotežu i da se efikasno prilagodi svakodnevnim izazovima.

Međutim, kada nivo ovog hormona ostane povišen duži vremenski period, može da dođe do niza promjena u organizmu koje često prolaze neprimjećeno ili se pripisuju drugim uzrocima. Tijelo tada počinje da šalje suptilne, ali važne signale da je hormonska ravnoteža narušena.

Upravo zato je važno znati kako prepoznati rane znakove koji mogu da ukazuju na povišen kortizol kako bi se pravovremeno reagovalo.

1. Povećanje tjelesne težine

Povišen kortizol može da poremeti metabolizam, odnosno ravnotežu između energije koja se unosi i energije koja se troši. Ovaj poremećaj može da dovede do dobijanja na težini, čak i ako se prehrambene navike nisu promijenile.

Visok nivo kortizola može da poveća apetit. Može da se primjeti i nakupljanje masnog tkiva u predjelu grudi, stomaka, lica ili gornjeg dijela leđa.

2. Promjene na koži i kosi

Povišen kortizol može da učini da se modrice lakše pojavljuju. Mogu da se jave i ljubičaste strije na mjestima kao što su stomak, kukovi ili ruke. Kortizol je glukokortikoid, vrsta steroidnog hormona, koji može da istanji i oslabi kožu.

Povećan nivo kortizola i androgena, koji je takođe vrsta steroidnih hormona, može da dovede do hirzutizma, odnosno pojačanog rasta dlaka, najčešće na licu i vratu. Visok kortizol može da poremeti i normalan ciklus rasta kose, što može da izazove opadanje kose ili ćelavost.

Ove promjene na koži i kosi često se javljaju kod Kušingovog sindroma, poremećaja koji nastaje usljed dugotrajno povišenog nivoa kortizola ili zbog izloženosti lekovima sličnim kortizolu, koji se koriste u liječenju stanja kao što su astma, reumatoidni artritis i lupus.

3. Promjene u mentalnom zdravlju

Povišen nivo kortizola često dovodi do simptoma kao što su anksioznost i depresija. Može da izazove promjene u mozgu, što može da rezultira promjenama raspoloženja i nesanicom.

Život sa ozbiljnim oboljenjem kao što je Kušingov sindrom takođe može negativno da utiče na raspoloženje. Najmanje polovina osoba sa Kušingovim sindromom ima veliki depresivni poremećaj.

4. Umor i slabost

Može da se javi izraženiji umor i osećaj slabosti, kao i specifična mišićna slabost. Povišen kortizol može da izazove atrofiju mišića, što slabi ramena, kukove i butine i može da oteža kretanje.

Kod Kušingovog sindroma može da se javi i mentalni umor, koji može da potraje čak i nakon što se stanje dovede u remisiju. Mnoge osobe sa ovim sindromom imaju depresiju i hroničan umor.

5. Reproduktivni efekti

Visok nivo kortizola može da utiče na funkciju testisa i jajnika. Kod muškaraca mogu da se jave erektilna disfunkcija, smanjen broj spermatozoida i smanjen seksualni nagon. Kod žena mogu da se pojave neredovni ili izostali menstrualni ciklusi, što može da oteža začeće.

Ako se Kušingov sindrom javi tokom trudnoće, povećava se rizik od komplikacija. Kod muškaraca se ovi neželjeni efekti često povlače nakon remisije bolesti, dok kod žena funkcija jajnika može da ostane smanjena.

Šta kortizol radi u organizmu

Kortizol je hormon koji proizvode nadbubrežne žlijezde i utiče na brojne funkcije u organizmu.

On reguliše nivo šećera u krvi i metabolizam, podržava rad imunog sistema, kontroliše krvni pritisak i upalne procese, kao i reakciju organizma na stres.

Dugotrajno povišen nivo kortizola može da dovede do Kušingovog sindroma, retkog stanja koje svake godine pogađa oko 10 do 15 osoba na milion stanovnika. Hronično povišen kortizol može da izazove i druge komplikacije, zbog čega je važno na vrijeme da se prepoznaju simptomi i potraži odgovarajuće liječenje.

Zdravstveni rizici povišenog kortizola

Visok nivo kortizola može da doprinse razvoju različitih zdravstvenih problema, kao što su:

Dijabetes: Povišen kortizol može da poveća insulinsku rezistenciju i ometa uklanjanje glukoze (šećera) iz krvi, što dovodi do hiperglikemije, odnosno visokog nivoa šećera u krvi.

Hipertenzija: Visok kortizol dodatno opterećuje srce i krvne sudove, zbog čega oni moraju da rade intenzivnije, što može da dovede do povišenog krvnog pritiska. Čak do 80 odsto osoba sa Kušingovim sindromom ima hipertenziju.

Osteoporoza: Povišen kortizol može da oslabi kosti, smanji njihovu gustinu i poveća rizik od preloma.

Kada se obratiti ljekaru

Ljekarska pomoć treba da se potraži odmah ako se jave simptomi povišenog kortizola. Ljekar može da uputi pacijenta kod endokrinologa radi dodatnih ispitivanja. Jedan ili više testova za mjerenje kortizola mogu da pokazuju da li su njegove vrijednosti iznad normalnih.

Moguće komplikacije uključuju srčani udar, moždani udar, stvaranje krvnih ugrušaka, hipertenziju i prelome kostiju.

Hitnu medicinsku pomoć potrebno je potražiti ako se pojave:

prelomi kostiju

bol u grudima

spuštenost ili slabost jedne strane tela

gubitak pokreta, vida ili govora

iznenadna, jaka glavobolja

otežano disanje