Aspirin bi mogao da smanji rizik od raka, naučnici konačno razumiju zašto

15.05.2026. | 23:24

Aspirin, lijek star više od 4.000 godina, danas privlači ogromnu pažnju naučnika zbog jedne iznenađujuće osobine – može da smanji rizik od nastanka i širenja određenih tumora. Najnovija istraživanja ne samo da potvrđuju ovaj efekat, već utiču i na promjene medicinskih smjernica širom svijeta.

Porodična priča kao ilustracija kasnijih naučnih zaključaka

Priča britanskog stolara Nika Džejmsa jasno ilustruje potencijal ovog lijeka. Nakon što je izgubio majku zbog raka, a njegov brat i drugi članovi porodice oboljeli od raka debelog crijeva, odlučio je da uradi genetsko testiranje. Otkriveno je da ima mutaciju koja dovodi do Linčovog (Lynch) sindroma, stanja koje značajno povećava rizik od razvoja karcinoma debelog crijeva.

Neočekivano rješenje došlo je kroz kliničko istraživanje u kojem je svakodnevno uzimao aspirin. Više od deset godina kasnije bio je bez znakova bolesti.

Kako aspirin utiče na rizik od raka uz naučnu potvrdu?

Iako zvuči iznenađujuće, već decenijama postoje indicije da aspirin može da smanji vjerovatnoću nastanka kolorektalnog karcinoma, ali i njegovog širenja (metastaza). Tek u posljednjih nekoliko godina, niz studija pružio je čvršće dokaze. Neke zemlje su već uvele aspirin kao preventivnu terapiju za rizične grupe, ali isključivo uz nadzor ljekara, prenosi “eKlinika”.

Prelomni trenutak u istraživanjima

Pravi zaokret dogodio se 2010. godine, kada su analize velikih studija pokazale da aspirin ne samo da smanjuje kardiovaskularni rizik, već i smanjuje učestalost raka i usporava njegovo širenje.

Ipak, dokazivanje ovog efekta u opštoj populaciji je izuzetno teško, jer razvoj raka može da traje decenijama. Zato su se istraživači fokusirali na rizične grupe.

Snažni dokazi kod rizičnih pacijenata

Jedna od najvažnijih studija obuhvatila je osobe sa Linčovim sindromom. Praćenjem pacijenata tokom 10 godina utvrđeno je da su oni koji su uzimali aspirin imali upola manji rizik od raka debelog crijeva.

Još zanimljivije: novija istraživanja pokazuju da i niže doze aspirina (75–100 mg) mogu da budu jednako efikasne, uz manji rizik od neželjenih efekata.

Neželjeni efekti i ograničenja

Iako koristi mogu da budu značajne, aspirin nije bez rizika. Mogući neželjeni efekti uključuju probleme sa varenjem, krvarenja, čir na želucu i krvarenje u mozgu (rijetko). Zato je ključno da se terapija sprovodi isključivo uz konsultaciju sa ljekarom.

Aspirin i sprečavanje povratka raka

Nova istraživanja pokazuju da aspirin može da bude koristan i kod pacijenata koji su već liječeni od raka debelog crijeva. U jednoj velikoj studiji, pacijenti koji su uzimali aspirin imali su više nego duplo manji rizik od povratka bolesti.

Na osnovu ovih rezultata, u nekim zemljama se već sprovodi genetsko testiranje tumora i preporuka niskih doza aspirina kod određenih kategorija pacijenata.

Kako aspirin zapravo djeluje i kakav je uticaj na imunski sistem

Mehanizam djelovanja aspirina na rak dugo je bio misterija. Danas se zna da djeluje na više nivoa.

Jedan od ključnih efekata je inhibicija enzima koji učestvuju u stvaranju supstanci koje podstiču rast tumora. Nova istraživanja ukazuju i na uticaj koji ima na imunski sistem. Aspirin može da blokira supstance koje pomažu tumorima da „sakriju“ svoje ćelije od imunog sistema, čineći ih vidljivijim i lakšim za uništavanje.

Ko treba da uzima aspirin preventivno

Ovo pitanje i dalje izaziva rasprave među stručnjacima.

S jedne strane, postoje dokazi da bi šira upotreba mogla da smanji ukupnu smrtnost. Sa druge strane, zbog mogućih neželjenih efekata, većina stručnjaka smatra da aspirin treba da bude rezervisan za osobe sa visokim genetskim rizikom, pacijente koji su već imali određene vrste raka i osobe sa povećanim kardiovaskularnim rizikom.

Aspirin više nije samo lijek protiv bolova, već postaje važan alat u prevenciji i kontroli raka. Ipak, njegova primjena mora da bude pažljivo odabrana i medicinski vođena.

Zaključci i upozorenja

Najvažnije je zapamtiti da bi aspirin mogao da smanji rizik od određenih vrsta raka, ali da je efekat najizraženiji kod rizičnih grupa i da terapija mora da bude pod nadzorom ljekara.

Kako nauka napreduje, moguće je da će aspirin imati još značajniju ulogu u prevenciji malignih bolesti. Za sada, ključ je u pravilnoj i individualizovanoj primjeni.