Srebrenica ispred svijeta još u srednjem vijeku: Prvi radnički i ekološki protesti, danas pusto mjesto

01.05.2026. | 12:29

Prvi slučaj i pisani trag o borbi za radnička prava zabilježen je 1427. godine u Srebrenici, ali u toj opštini danas ni sindikati ni lokalne organizacije nemaju nikakve aktivnosti.

Taj podatak pokazuje da je borba za radnička prava na ovim prostorima počela čak 459 godina prije datuma koji se obilježava kao zvanični početak radničke borbe, a koji sindikati širom svijeta obilježavaju kao Međunarodni praznik rada.

O tom događaju pisala je akademik Desanka Kovačević Kojić u knjizi “Srednjovjekovna Srebrenica – 14. i 15. vijek”, u izdanju Srpske akademije nauka i umetnosti, objavljenoj 2010. godine.

“Tada je došlo do pobune rudara zbog ugnjetavanja koje je vršio izvjesni Vladislav, nadzornik nad rudnicima”, navela je Kovačevićeva.

Prvi maj je kao praznik ustanovljen 1889. godine na zasjedanju Druge internacionale, kao Dan borbe za prava radnika u znak sjećanja na krvoproliće i ubistva na protestima u Čikagu tog datuma 1886. godine u kojim je učestvovalo 40.000 radnika, koji su tražili osmočasovno radno vrijeme.

Samo osam godina nakon pobune srebreničkih radnika, zbog ugrožavanja njihovih prava, u istoj knjizi naveden je i podatak o prvom zabilježenom ekološkom protestu u svijetu 1435. godine, koji se, takođe, odnosi na Srebrenicu, u kojoj je radilo više topionica rude.

Naime, te godine Dubrovčani se žale despotu Đurđu Brankoviću na loše zdravstvene uslove u gradu i traže da se topionice izmjeste iz grada, što je on već bio naredio.

Ta naredba ekološko-zdravstvenog karaktera realizovana je s ciljem čistijeg vazduha u gradu i zaštite zdravlja stanovnika i može se reći da je preteča savremnog ekološkog shvatanja značaja očuvanja prirode.

Inače, Srebrenica se prvi put u dokumentima pominje 1232. godine.

Tada je Sveti Sava ustanovio Mitropoliju srebreničku kao kolijevku pravoslavlja na ovim prostorima, odnosno sa lijeve strane Drine, samo 13 godina nakon što je 1219. Srpska pravoslavna crkva dobila autokefalnost.

Deset godina nakon ustanovljenja Mitropolije, a 23 godine nakon dobijanja autokefalnosti Srpske pravoslavne crkve, sagrđen je Manastir Svete Trojice u Sasama kod Srebrenice, 1242. godine, kao metoh Manastira Hilandar.

Srebrenica je od rimskog doba poznata kao rudarsko naselje Domavija. I danas na njenom području radi Rudnik olova i cinka “Sase” koji zapošljava više od 400 radnika, a prilikom nedavnih geoloških istraživanja, otkrivena su i značajna nalazišta bakra i zlata na dva lokaliteta.

Zahvaljujući rudarstvu, Srebrenica je bila razvijena sredina, a 1376. godine proglašena je trgovačkim mjestom, ali danas ima svega tri prodavnice jedan market mješovite robe.

Nema mesaru, pekaru, krojača, obućara, zelenaru, trafiku, u ovo mjesto ne stiže ni štampa i ukoliko neko želi pročitati noveine treba da ode u susjedni Bratunac da ih kupi.