Zimsko ili ljetno računanje vremena: Evo koja opcija je bolja za zdravlje

22.10.2026. | 15:36 Dodaj BL Portal kao Google izvor

Jutarnja svjetlost ima važnu ulogu u regulaciji sna i biološkog sata, a nova kanadska analiza ukazuje na to koje računanje vremena ima više prednosti za zdravlje.

Istraživači zaključuju da bi trajno zimsko računanje vremena moglo biti bolji izbor za zdravlje, jer omogućava raniji pristup jutarnjoj svjetlosti.

Stalno ljetno računanje vremena donijelo bi duže i svjetlije večeri, ali bi tokom zime sunce izlazilo sat vremena kasnije. To znači da bi mnogi ljudi koji rano ustaju zbog posla ili škole veći dio jutra provodili u mraku. Psihijatar Rejmond Lam sa Univerziteta Britanske Kolumbije i njegove kolege procjenjivali su zdravstvene posljedice trajnog ljetnog računanja vremena. Njihova analiza obuhvatila je postojeća istraživanja o biološkim ritmovima, spavanju, raspoloženju i ekonomskim posljedicama, kao i iskustva zemalja koje su već uvele trajno računanje vremena.

Kako računanje vremena utiče na biološki sat?

Glavni biološki sat u mozgu usklađuje spavanje, budnost i druge tjelesne funkcije. Da bi pravilno radio, potrebno mu je svakodnevno usklađivanje s prirodnim ciklusom dana i noći.

Jutarnja svjetlost pomaže da se biološki sat pomjeri unaprijed, dok ga večernja svjetlost pomjera unazad.

Jedan od autora istraživanja, Ralf Mistlberger sa Univerziteta Sajmon Frejzer, objasnio je ovaj proces jednostavnim poređenjem.

– To je kao da imate ručni sat koji kasni deset minuta svakog dana, pa ga svakog jutra morate podešavati unaprijed – slikovito je objasnio Mistlberger.

Kada je jutarnje svjetlosti manje, ritam spavanja može se pomjeriti na kasnije, dok obaveze poput škole i posla i dalje počinju u isto vrijeme. Zbog toga ljudi često spavaju kraće jer moraju ustati prije nego što se njihov organizam prirodno pripremi za buđenje.

Ova neusklađenost između biološkog sata i društvenog rasporeda poznata je kao socijalni džetleg i povezuje se s lošijim fizičkim i mentalnim zdravljem.

Primjera radi, u Torontu bi početkom januara sunce izlazilo u 7.51 prema zimskom računanju vremena, a tek u 8.51 prema ljetnom računanju vremena.

Osoba koja ustaje u sedam časova u oba slučaja bi se budila prije izlaska sunca, ali bi prema zimskom računanju vremena dan počinjao sat ranije.

Ko je najviše izložen riziku?

Istraživači su analizirali i geografske podatke. Pojedine studije pokazuju da ljudi koji žive na zapadnom rubu svoje vremenske zone, gdje sunce izlazi kasnije, u prosjeku manje spavaju i imaju lošije zdravstvene i ekonomske ishode.

Iako ove povezanosti ne dokazuju da kasniji izlazak sunca direktno izaziva navedene probleme, rezultati ukazuju na moguće negativne posljedice neusklađenosti biološkog i društvenog ritma.

Naučnici su razmatrali i sezonski afektivni poremećaj, oblik depresije koji se često javlja tokom zime. Jedno od mogućih objašnjenja jeste pomjeranje biološkog sata zbog nedovoljne ili kasnije jutarnje svjetlosti.

Terapija jakim jutarnjim svjetlom može pomoći u pomjeranju biološkog sata unaprijed, dok kasniji izlazak sunca može imati suprotan efekat.

Posebno osjetljivi mogli bi biti tinejdžeri i mlađe odrasle osobe, čiji se biološki sat prirodno pomjera prema kasnijem odlasku na spavanje i kasnijem buđenju.

Neke regije već odustaju od pomjeranja sata

Uprkos potencijalnim rizicima, pojedine regije već su se opredijelile za trajno ljetno računanje vremena.

Prema navodima iz analize, Britanska Kolumbija, Alberta i Sjeverozapadne teritorije u Kanadi najavile su promjene u načinu računanja vremena, dok se u Sjedinjenim Američkim Državama razmatralo zakonodavno rješenje kojim bi ljetno računanje vremena bilo uvedeno tokom cijele godine.

Ipak, istorija pokazuje da takve odluke mogu biti kratkotrajne.

Sjedinjene Američke Države uvele su ljetno računanje vremena tokom cijele godine 1974. godine, ali su od te odluke odustale u roku od godinu dana, između ostalog zbog zabrinutosti da bi djeca morala da putuju u školu po mraku. Sličan potez napravila je i Rusija, koja je 2011. godine uvela trajno ljetno računanje vremena, da bi 2014. prešla na trajno zimsko računanje vremena.

Šta preporučuju naučnici?

Autori istraživanja, objavljenog u časopisu Kanadskog medicinskog udruženja, priznaju da trajno zimsko računanje vremena ima i određene nedostatke, poput ranijeg sumraka tokom zime. Takođe, veoma rani izlazak sunca ljeti nekim ljudima može remetiti san.

Ipak, prema njihovoj procjeni, većina dostupnih dokaza ide u prilog trajnom zimskom računanju vremena kao povoljnijoj opciji za zdravlje. Njihova glavna preporuka jeste da se zadrži zimsko računanje vremena tokom cijele godine.

Ukoliko se vlasti ipak odluče za trajno ljetno računanje vremena, istraživači predlažu mjere kojima bi se ublažile moguće negativne posljedice.

To podrazumijeva mogućnost kasnijeg početka nastave i radnog vremena, bolju izloženost jakom svjetlu u zatvorenim prostorijama tokom jutra, kao i praćenje problema sa spavanjem, sezonske depresije i broja saobraćajnih nezgoda.

Naučnici ističu da izbor računanja vremena nije samo pitanje dužine dana i večeri, već i usklađivanja svakodnevnih obaveza s prirodnim ritmom organizma, prenosi Kurir.