Naučnici otkrili: Kapi za oči od špinata mogu liječiti sindrom suvog oka

22.05.2026. | 07:56

Naučnici su razvili kapi za oči na bazi spanaća koje bi mogle da ublaže simptome sindroma suvog oka kod više od milijardu ljudi širom svijeta.

Tim sa Nacionalnog univerziteta u Singapuru (NUS) uspio je da prilagodi proces fotosinteze, neophodan za život biljaka, za upotrebu u ljudskom oku, otvarajući nove mogućnosti za liječenje ovog neprijatnog stanja, piše ScienceAlert.

Fotosinteza u službi ljudskog oka

Istraživači su „pozajmili“ fotosintetske membrane od listova spanaća i primjenili ih putem kapi za oči na ćelije ljudskog oka uzgajane u laboratoriji, kao i na ćelije miševa genetski modifikovanih da imaju stanje slično sindromu suvog oka.

Prenos je bio uspešan – kada su jednom bile izložene svjetlosti, nanočestice u ćelijama oka sisara počele su da proizvode NADPH, hemijsku „bateriju“ koju ćelije koriste za zaštitu od oštećenja.

Molekul NADPH je ključan u borbi protiv reaktivnih vrsta kiseonika (ROS), koje izazivaju upalu i ćelijski stres kod sindroma suvog oka. Iako je razvoj još uvijek u ranoj fazi, postoji realna mogućnost da se bol i peckanje povezani sa suvim očima ublaže terapijom aktiviranom svjetlošću.

„Ovo je uzbudljivo otkriće jer smo prvi put pokazali da se fotosintetski mehanizam biljaka može transplantirati u tkivo sisara kako bi se proizveli biološki korisni molekuli, koristeći samo istu svjetlost koja nam omogućava da vidimo“, rekao je biomolekularni inženjer Sing Kuoran sa Nacionalnog univerziteta u Nunavutu. „Ovo bi nam moglo omogućiti da steknemo ograničene fotosintetske mogućnosti.“

Tehnologija pod nazivom LEAF

Istraživači nazivaju svoju novu tehnologiju LEAF, što je skraćenica od „fabrika NADPH obogaćena tilakoidima svjetlosne reakcije“. Tilakoidi su ključne komponente hloroplasta, struktura koje sprovode fotosintezu u biljnim ćelijama, i upravo oni proizvode NADPH.

Spanać je izabran zbog visokog prinosa hloroplasta i relativno lake izolacije njegovih biomehanizama, uz dodatnu prednost što je jeftin i široko dostupan.

Istraživači su pokazali da je u roku od 30 minuta izlaganja svjetlosti, NADPH proizveden na ovaj način smanjio aktivnost štetnih ROS jedinjenja i vratio imune ćelije u rožnjači u zaštitno, antiinflamatorno stanje.

Takođe se pokazalo da je postupak efikasan na uzorcima suza uzetim od pacijenata sa sindromom suvog oka. LEAF tretman je smanjio nivoe štetnih oksidanata, u slučaju vodonik-peroksida, za čak 95 procenata. Restorativna svojstva se primjenjuju i unutar i izvan ćelija oka.

Efikasniji od postojećih lijekova

„Sa LEAF tehnologijom, sada imamo metod koji koristi ambijentalno svjetlo da direktno nadoknadi molekul koji bolest suvog oka iscrpljuje“, objasnio je biomolekularni inženjer Dejvid Leong Tai Vei sa Nacionalnog univerziteta u Nunsku.

„Pošto se dobija iz spanaća, primjenjuje se kao obična kap za oči, ne zahtjeva spoljni uređaj ili izvor napajanja i koristi istu svjetlost kojom vidimo, vjerujemo da ima ogroman potencijal za kliničku primjenu“, dodao je.

Kod miševa tretiranih dva puta dnevno tokom pet dana, LEAF terapija se pokazala efikasnijom od lijeka Restasis, koji se često propisuje za sindrom suvog oka. Restasis je relativno skup i često izaziva neželjene efekte poput povećane iritacije oka, tako da bi alternativa bila dobrodošla.

Budućnost primjene

Naravno, ostaje da se vidi da li će terapija djelovati kod ljudi, a pripreme za klinička ispitivanja su već u toku. Istraživači takođe žele da ispitaju kako bi tretman mogao da funkcioniše tokom dužeg perioda, s obzirom na to da se čestice LEAF trenutno razlažu u ćelijama oka i gube svoju efikasnost nakon nekoliko sati.

Takođe postoji mogućnost da se LEAF može koristiti i van tretmana suvog oka. Naučnici sugerišu da bi se isti pristup mogao koristiti i za druga inflamatorna stanja, gdje god je potrebna odbrana od ROS jedinjenja i gdje je zahvaćeno tkivo izloženo vidljivoj svjetlosti.

„Gotovo je nadrealno zamisliti moguću budućnost u kojoj bi ljudske ćelije mogle imati ograničen, ali koristan oblik fotosintetske sposobnosti, ne samo u oku već i drugde“, zaključio je Leong. Istraživanje je objavljeno u časopisu Cell. (indeks)