Kako uopšte rade klima uređaji: Na koji način utiču na naše zdravlje i koji su glavni savjeti za ovo ljeto?

01.07.2026. | 11:25

Ljeto je stiglo i temperature vrtoglavo rastu širom sjeverne hemisfere, gdje živi gotovo 90 odsto svjetske populacije.

Nezapamćeni junski toplotni talas primorao je ljude da se oslanjaju na klima-uređaje više nego ikada ranije iako postoje i mišljenja da nisu dobri po zdravlje ili da negativno utiču na životnu sredinu.

Sa druge strane, osim što pružaju olakšanje od ekstremnih vrućina, takođe uklanjaju vlagu iz vazduha.

Ali, da krenemo ispočetka, kako uopšte funkcioniše klimatizacija?

Kako radi klima uređaj?

Klima uređaji funkcionišu tako što uklanjaju toplotu i vlagu iz prostorija i izbacuju ih napolje.

Proces počinje kada unutrašnja jedinica uvlači topli vazduh i šalje ga napolje preko hladnih cijevi sa freonom. Ventilator zatim vraća ohlađeni vazduh u prostoriju.

Zagrejin gas potom odlazi u spoljašnju jedinicu, gdje se toplota oslobađa kroz kondenzatorsku spiralu, koja ga ponovo pretvara u tečnost.

Tečni rashladni fluid vraća se unutra i ciklus se ponavlja.

Kada je klima uređaj izmišljen?

Za oca modernog klima uređaja najčešće se smatra američki inženjer Vilis Kerijer koji je 1902. godine osmislio sistem za kontrolu vlažnosti u jednoj štampariji u Njujorku koristeći rashlađene kalemove.

Prozorski klima uređaji pojavili su se 1931. godine, a nakon Drugog svjetskog rata masovna proizvodnja omogućila je njihovu široku upotrebu u domovima i kancelarijama.

Devedesetih godina, zbog sve veće brige za životnu sredinu, počelo je ukidanje hlorofluorougljenika (CFC), koji oštećuju ozonski omotač, i prelazak na hidrofluorougljenike (HFC).

Tokom 2010-ih, noviji rashladni gasovi poput R-32 i R-290 (propan) označili su prelazak ka rješenjima sa manjim emisijama.

Gdje je klimatizacija najpotrebnija?

Kako temperature rastu, sve više zemalja uvodi klima uređaje. Bez efikasnog i dostupnog hlađenja, mnogi ljudi su izloženi toplotnom stresu i pratećim bolestima.

Prema Svjetskoj zdravstvenoj organizaciji (WHO), toplotni stres je vodeći uzrok smrtnih slučajeva povezanih s vremenskim uslovima i može pogoršati postojeće bolesti, uključujući kardiovaskularne bolesti, dijabetes, mentalne poremećaje i astmu. Takođe, može da poveća i rizik od nesreća i širenja zaraznih bolesti.

Regioni sa najvećim toplotnim stresom obično su oni sa kombinacijom visokih temperatura, visoke vlažnosti i jakog sunčevog zračenja.

Toplotni udar je najteži oblik toplotnog stresa, a u pitanju je ozbiljno stanje koje nastaje kada telesna temperatura pređe 40°C. Ukoliko se odmah ne liječi, može biti opasan po život.

Kako da smanjimo rizik od toplotnog udara?

* Pijte mnogo vode

* Koristite kremu za sunčanje

* Nosite pamučnu i laganu odeću

* Ne ostavljajte nikoga u parkiranom automobilu

* Izbjegavajte direktno sunce, posebno popodne

* Ne vježbajte u najtoplijem dijelu dana

* Provjetravajte i rashlađujte prostorije

* Tuširajte se hladnijom vodom

* Jedite laganu hranu

* Budite oprezni s lijekovima

Kako klima uređaj utiče na naše telo?

Iako nas klima štiti od toplote, dugotrajna upotreba i loše održavanje mogu imati negativne posledice po zdravlje.

Neke od nepovoljnih nuspojava su suva koža i iritacija očiju, a rješenje je redovno korišćenje hidratantne kreme i kapi za oči.

Dug boravak u hladnom i suvom vazduhu može izazvati glavobolje i dehidrataciju, pa je ključno da se pije dosta vode i pravi pauza od klimatizovanih prostora.

Niska vlažnost isušuje sluzokožu, što može izazvati bol ili grebanje u grlu. Pomažu fiziološki sprejevi i ovlaživači vazduha.

Ukoliko se klime ne održavaju, mogu da šire prašinu, buđ i bakterije. Redovno čistite filtere i servisirajte uređaj najmanje jednom godišnje.

Hladan vazduh može zategnuti mišiće, posebno u vratu i leđima. Pomaže lagano istezanje, a važno je i da se ne bude direktno “na udaru” klima uređaja.

Rashlađena prostorija pomaže kvalitetnijem snu, ali previše hladan ili suv vazduh može ga poremetiti. Optimalna temperatura je između 16 i 18 stepeni uz lagani pokrivač.

Kako pomoći osobi sa toplotnim udarom?

U simptome toplotnog udara spadaju: ubrzan puls, ubrzano disanje, visoka telesna temperatura, dehidratacija ili mučnina.

U toj situaciji se morate skloniti sa direktnog sunca, leći i podignuti noge. Treba skinuti tijesnu odjeću, piti dosta tečnosti i staviti hladnu oblogu. (EUpravo zato/Al Jazeera)