Strah u Evropi: Iran zaprijetio napadima

04.03.2026. | 12:56

 

Iranski režim upozorava da će napasti evropske gradove u svakoj zemlji koja se pridruži vojnoj operaciji Donalda Trampa, a vlade širomm Starog kontinenta pojačavaju sigurnosne mjere kao odgovor.

Do sada su iranski dronovi već ciljali Kipar, pri čemu je jedan pogodio bazu britanskih Kraljevskih vazdušnih snaga na ostrvu, a drugi su oboreni prije nego što su mogli pogoditi ostrvo. To je podstaklo Ujedinjeno Kraljevstvo, Francusku i Grčku da pošalju avione, ratne brodove i helikoptere na Kipar kako bi zaštitile zemlju od daljih napada dronovima.

Ali, budući da su britanski, francuski i njemački čelnici rekli da su spremni pokrenuti odbrambenu vojnu akciju na Bliskom istoku, Teheran je zaprijetio odmazdom protiv tih zemalja napadima na evropskom tlu.

“To bi bio čin rata. Svaki takav čin protiv Irana smatrao bi se saučesništvom s agresorima. Smatrao bi se činom rata protiv Irana”, rekao je Esmail Bagaei, portparol iranskog ministarstva vanjskih poslova, iranskim državnim medijima.

Mark Rute, bivši nizozemski premijer koji sada vodi NATO, upozorio je u utorak da Teheran predstavlja prijetnju koja seže duboko u Evropu.

“Budimo apsolutno jasni u pogledu onoga što se ovdje događa”, rekao je Rute. “Iran je blizu dolaska u posjed nuklearnog oružja i balističkog projektila, što predstavlja prijetnju ne samo regiji – Bliskom istoku, uključujući i egzistencijalnu prijetnju Izraelu – već predstavlja i ogromnu prijetnju nama ovdje u Evropi. Iran je izvoznik haosa” decenijama odgovoran za terorističke zavjere i pokušaje atentata, uključujući i one protiv ljudi koji žive na evropskom tlu, rekao je.

Ovdje “Politico” iznosi šta je Iran sposoban učiniti i gdje bi evropske zemlje mogle biti u najvećem riziku.

Rakete usmjerene na Atinu, pa čak i Berlin

Prema izvještajima, Iran razvija interkontinentalni balistički projektil dometa 10.000 kilometara, koji bi potencijalno doveo evropski, pa čak i američki teritorij u domet, rekao je Antonio Gustozi iz think tanka Royal United Services Institute u Londonu. Nije jasno bi li Teheran, pod stalnim napadima, bio u stanju proizvesti i rasporediti ovakav eksperimentalni projektil, rekao je.

“Realno, što ih dalje ispaljujete, to će biti manje precizni”, rekao je Gustozi za “Politico” publikaciju. “Recimo da su imali četiri ili pet projektila dugog dometa. Možda bi bilo vrijedno ciljati nešto u Evropi samo kako bi se stvorilo uzbuđenje i uplašilo javno mnjenje od intervencije.”

Poznato je da iranski arsenal balističkih raketa uključuje nekoliko sistema srednjeg dometa koji se protežu na otprilike 2.000 kilometara, prema bazi podataka o raketnim prijetnjama Centra za strateške i međunarodne studije.

Procjenjuje se da rakete Sejjil i Khorramshahr imaju otprilike taj domet, koji bi se protezao do dijelova jugoistočne Evrope s iranske teritorije, uključujući područja Grčke, Bugarske i Rumunije, ovisno o lokaciji lansiranja.

Rumunija ima američki raketni štit u Deveselu u južnom dijelu zemlje, koji je izgrađen za presretanje potencijalnih raketnih napada iz Irana. Ove sedmice, vojna sigurnost na toj lokaciji je pojačana, prema riječima rumunskog ministra odbrane.

Teheran je dugo opisivao 2.000 kilometara kao samonametnuti plafon za svoj program balističkih raketa – ograničenje koje drži većinu Evrope izvan okvira, a istovremeno čuva regionalni domet.

“Defence Express”, konsultantska kompanija za odbranu sa sjedištem u Kijevu, izjavila je da bi projektil Khorramshahr mogao pogoditi ciljeve udaljene 3.000 kilometara ako bi bio opremljen lakšom bojevom glavom, potencijalno dovodeći Berlin i Rim u domet. Međutim, broj takvih projektila dugog dometa u iranskom arsenalu vjerovatno neće biti velik.

Dronovi “Shahed” i igračke napunjene eksplozivom

Iran je uložio velika sredstva u razvoj i proizvodnju dronova, a ovi bespilotni projektili mogli bi biti njegovo najbolje fleksibilno oružje. Iranske dronove “Shahed” ruske su snage koristile od ranih dana specijalne vojne operacije na tlu Ukrajine. Tvrdi se da ovi jednosmjerni dronovi imaju domet čak 2.500 kilometara.

Da bi dostigli ciljeve unutar evropske teritorije, morali bi letjeti na maloj visini preko zemalja poput Turske i Jordana, iako je Kipar već otkrio da je u dometu. Analitičari vjeruju da je dron koji je pogodio britansku vazdušnu bazu RAF Akrotiri na Kipru vjerovatno bio tipa “Shahed” te da ga je Hezbolah, iranski posrednik, možda ispalio iz Libana.

Ali, Gustozi je rekao da bi se komercijalno dostupni dronovi – čak i igračke – mogli koristiti za izazivanje haosa unutar Evrope. Poznato je da Iran ima mrežu agenata spavača koji djeluju u mnogim evropskim zemljama, rekao je, a koji koriste kriminalne grupe za izvođenje napada.

Mogli bi im se dati zadatak koordiniranog napora da lete dronovima iznad civilnih aerodroma, prisiljavajući letove na prekid i uzrokujući haos u vazdušnom prometu širom Evrope, rekao je. To bi bilo jeftino i lako izvesti. Ambiciozniji napadi mogli bi uključivati ​​napade na vojne ciljeve dronovima napunjenim eksplozivom.

Ali, takav rizik može biti nizak, rekao je Gustozi, budući da Iran možda nije uspio prokrijumčariti komponente za izradu bombi u evropske zemlje jer to nije bio njegov primarni način djelovanja u regiji posljednjih godina.

Odredi za udarce i teroristi

Teheranski fokus u posljednje vrijeme bio je na zastrašivanju i ciljanju ljudi i grupa koje kritikuju režim, posebno među velikom iranskom dijasporom raspršenom po evropskim zemljama, prema analitičarima.

Prema obavještajnom sažetku jedne zapadne vlade, Iran ima dugu istoriju planova za atentate i napade na ciljeve unutar Evrope. Njegov terorizam koji sponzoriše država uključuje mješavinu direktnih operacija iranskih snaga i, prema obavještajnom sažetku, sve veće oslanjanje na organizovane kriminalne bande kako bi se održala “uvjerljiva mogućnost poricanja”.

U posljednjoj deceniji, incidenti su uključivali hapšenje iranskog diplomate Asadolaha Asadija zbog snabdijevanja eksplozivom paru zaduženom za bombaški napad na veliki skup Nacionalnog savjeta otpora Irana (NCRI). Asadi je osuđen na 20 godina zatvora.

Nakon masovnih sajber napada na državnu infrastrukturu, albanska vlada je 2022. godine formalno prekinula sve veze s Iranom. Četiri godine ranije, Albanija je protjerala iranskog ambasadora i nekoliko diplomata zbog planiranja napada kamionom bombom na iranski disidentski kamp. Nizozemska vlada optužila je Iran za umiješanost u ciljano ubistvo dvojice disidenata 2015. i 2017. godine.

Sumnjive zavjere za atentate koje podržava Iran i drugi napadi prijavljeni su i u Belgiji, Kipru, Francuskoj, Njemačkoj, Švedskoj i Ujedinjenom Kraljevstvu, među ostalim evropskim zemljama.

Sajber napadi

Prijetnja Evropljanima od Irana nije samo fizička, jer se režim dugo smatra sposobnim akterom u sajber ratovanju.

Stručnjaci i zvaničnici upozorili su da bi Iran mogao pokrenuti nove sajber operacije protiv Evrope nakon rata koji su započeli SAD i Izrael, bilo direktnim ciljanjem vlada ili napadom na operatere kritične infrastrukture.

“Sada moramo vrlo pažljivo pratiti situaciju kada je riječ o našoj sajber sigurnosti, a posebno našoj kritičnoj infrastrukturi”, rekla je izvršna potpredsjednica Evropske komisije Hena Virkunen za “Politico” publikaciju. “Znamo da je online dimenzija takođe vrlo važna, kanal regrutovanja i posebno propaganda takođe se uveliko šire online.”

Iran se obično smatra jednim od četiri velika sajber protivnika Zapada – uz Rusiju, Kinu i Sjevernu Koreju. Međutim, zasad postoji malo dokaza koji sugerišu da aktivno cilja Evropu.

Zapravo, iranska sajber aktivnost uglavnom je prestala otkako je počelo američko bombardovanje, prema riječima jednog visokog evropskog zvaničnika za sajber sigurnost, koji je ostao anoniman kako bi razgovarao o tekućim procjenama.

Ako i kada evropske zemlje eksplicitnije izraze svoju podršku aktivnostima SAD-a i Izraela, to će ih vjerovatno dovesti na udarac, rekli su zvaničnici sajber industrije. “Evropa bi definitivno trebala očekivati ​​da se upravo ono što se dogodilo u Zalivu može i treba dogoditi u Evropi”, rekao je Gil Mesing, šef osoblja izraelske sajber kompanije Check Point.

Mesing je rekao da njegova kompanija već vidi dokaze o sajber napadima na Kipru, jedinoj zemlji EU koju je Iran do sada ciljao fizičkim napadima. Nema dokaza o napadima u drugim evropskim zemljama, ali vjerovatno se to događa, rekao je, a prenosi “Politico”.

A ako se napadi dogode, iranske sposobnosti, iako smanjene posljednjih godina, ostaju značajne, rekli su stručnjaci. Iranske sigurnosne i obavještajne službe imaju sajber jedinice koje se sastoje od stotina ljudi, s desetinama miliona dolara finansiranja, rekao je Mesing, navode Nezavisne.

“Ako režim potraje”, rekao je gore citirani visoki zvaničnik, “vratiće se.”