Šta misle građani BiH: Neki bi još zabranili ženama pravo glasa, a i ovo

09.01.2026. | 20:30

Velika većina građana BiH smatra da muškarci i žene treba da imaju jednaka prava u svim oblastima života. Ali, kada se zagrebe malo dublje, jasno je da još uvijek opstaju snažni patrijarhalni obrsci, koji kao da su izronili iz 19. vijeka.

Pokazalo je to najnovije istraživanje o stavovima gradana BiH o antirodnim narativima, pod simboličnim naslovom “Šta je nama naša borba dala”.

Podsjećamo, antirodni narativi, koji u svijetu postoje već decenijama, a najprepoznatljiviji su po inicijativama za zabranu abortusa i povratak “ženske čednosti”, u BiH su vidljivi u posljednjih nekoliko godina.

Radi se o mreži političkih, vjerskih, civilnih i medijskih aktera, koji se protive savremenim standardima ljudskih prava, rodnoj ravnopravnosti i pravima LGBTIQ osoba.

Nevinost je dar, a seks grijeh

Oni se u BiH protive uvođenju seksualnog obrazovanja u škole, a u zapadnoj Hercegovini vode snažnu kampanju protiv prava na abortus.

U Republici Srpskoj, “antirodne organizacije” su, uz pomoć političara na vlasti, spriječile donošenje već pripremljenog Zakona o o zaštiti od nasilja u porodici i nasilja nad ženama. Ove organizacije ne kriju svoje antivakserske stavove, a posebno se protive vakcini protiv HPV virusa.

Otkud ovakvi retrogradni pokreti u zemlji u kojoj je, bar deklarativno, velika većina građanstva za ravnopravnost polova i zaštitu ljudskih prava? Odgovor na ovo pitanje se krije u nekim, prilično škokantnim nalazima spomenutog istraživanja, koji je proveo socijalni psiholog dr Srđan Puhalo, uz podršku Helsinškog parlamenta građana Banjaluka.

Tako se ispostavilo da više od 20 odsto ispitanika, u svim krajevima BiH, smatra da je najvažnija uloga u životu žene da bude majka i domaćica, a 19 odsto anketiranih građana vjeruje da je djevičanstvo, odnosno nevinost, najdragocjeniji poklon koji djevojka može “donijeti u brak”.

I to nije sve. Čak 15 odsto ispitanika tvrdi da je seks prije braka grijeh, a njih 26 odsto da abortus treba zabraniti.

Postoji i, istina mali, ali nipošto zanemarljiv procenat ljudi čiji su stavovi izrazito retrograndni i isključivi. Tako 6 odsto ispitanih smatra da je seks opravdan jedino kad je u funkciji rađanja potomstva, a 8 odsto anketiranih građana BiH se zalaže za zabranu svih oblika kontracepcije, uključujući i kondome.

Više od 22 odsto ispitanih smatra da ženi ne treba dati mogućnost da sama odlučuje o tome da li će da zadrži trudnoću, ili da je prekine.

Ženama ograničiti pravo glasa

Retrogradni stavovi nisu ograničeni samo na polje seksualnosti: oni izlaze iz spavaćih soba i sežu čak do parlamentara.

Vše od 13 odsto ispitanika smatra da žene ne bi treblo da budu u politici jednako zastupljene kao muškarci, a ima i onih koji su ubijeđeni da ženama treba ograničiti pravo glasa. Takvih je oko 4 odsto ispitanika.

S druge strane, iako ogromna većina zdušno osuđuje nasilje u porodici i nasilje nad ženama, više od 80 odsto ispitanika smatra da kazne za nasilnike ne treba pooštravati, a da žene nipošto ne treba podsticati da prijavljuju nasilje. Ipak, sve treba d aostane među 4 zida, u “toplini porodičnog doma.”

A šta kada žena izađe na ulicu? Pa ako izađe u kratkoj suknji i sa dubokim ddeklteom, onda je sama kriva što se našla na udaru seksualnih nasilnika – tako smatra 14 odsto ispitanika.

Kada se sve ovo uzme u obzir, ne treba da čudi što više od polovine ispitanika smatra da muškarac treba da bude glava porodice i da donosi glavne odluke.

Otkud ovakvi stavovi u 21. vijeku, u jednoj evropskoj, demokratskoj i sekularnoj državi? Možda se odgovor na ovo pitanje krije u pitanju: da li je BiH zaista onakva kakvom se predstavlja?

Život u skladu sa vjerom

Tako, recimo, u zemlji koja je među prvima ratifikovala Istanbulsku konvenciju, čak 46 odsto muškaraca i 30 odsto žena smatra da su “rodne ideologije” uvezene sa Zapada, s ciljem “razaranja tradicionalne porodice”.

A ko definiše “tradicionalnu porodicu”? Po svemu sudeći to su – vjerske institucije.

Da trebamo da živimo u skladu s vrijednostima koje zastupa vjera, smatra čak 72 odsto stanovnika, koji žive na selu i 56 procenata ispitanika iz gradova BiH.

Očekivano, iu ovakvim stavovima prednjače katolici Hrvati, ali ni pripadnici druga dva konstitutivna naroda ne zaostaju značajnije za njima.

– Da se treba živjeti u skladu s vrijednostima koje zastupa “naša vjera” saglasno je 61 odsto Srba, 72 odsto Bošnjaka i 74 odsto Hrvata – objašnjava autor istraživanja.

A kako “tradiciju” posmatraju muškarci i žene? Istraživanje je pokazalo da većina žena smatra da ih tradicionalni okvir često sputava, dok pojedini muškarci tradiciju posmatraju kao izvor stabilnosti, piše Srpskainfo.

– Danas se od žena očekuje da rade kao da nemaju porodični život, a da se posvete porodici kao da nemaju poslovni – rekla je jedna 18 godišnja djevojka, učesnica fokus grupe u sklopu ovog istraživanja.

Sve u svemu, jasno je da je u BiH pojačana polarizacija oko pitanja roda, seksualnosti i ljudskih prava, što stvara rizik od nazadovanja u već postignutim standardima. A da li je “povratak na staro” moguć? Većina smatra da nije, ali,..