FOTO: ILUSTRACIJA/BL PORTAL
Zašto Borik, otkud Lauš i Petrićevac: Evo kako su nastajala banjalučka naselja i šta se tu nekad nalazilo FOTO
13.10.2026. | 08:48
Dodaj BL Portal kao Google izvor
Zašto je Borik baš Borik i kako je nastao Lauš, samo su neka od pitanja o kojima Banjalučani rijetko razmišljaju prolazeći ulicama svojih naselja, na kojima su se nekad prostirale borove šume, vojna vježbališta, austrougarski rudnici ili starorimski termalni izvori.
U ovom malom vremeplovu, vodimo vas kroz istoriju 11 kultnih banjalučkih naselja. Evo kako su dobila ime i šta se na tim lokacijama nalazilo prije nego što su postala urbane oaze.
1. Borik: Od poplavnog polja i borove šumice do simbola moderne gradnje
Danas prepoznatljiv po neboderima i karakterističnoj modernističkoj arhitekturi, Borik je u svojoj stambenoj formi relativno mlado naselje, ali sa zanimljivom prošlošću.
Kako je nastalo ime?
Predio na lijevoj obali Vrbasa nekada je bio prekriven bujnom vegetacijom i karakterističnom borovnom šumicom koja se prostirala na ravnici blizu rijeke. Upravo po tim borovima čitav lokalitet je u narodu prozvan Borik.
Šta je nekada bilo na tom mjestu?
Vijekovima je ovo područje bilo uglavnom nenaseljeno plavno polje Vrbasa. Zbog čestih izlijevanja rijeke, tu su se nalazile obradive površine, livade i voćnjaci. Tek u prvoj polovini 20. vijeka ovdje se počinju pojavljivati prve porodične kuće i manji poljoprivredni posjedi.
Prekretnica 1969.
Sudbonosni trenutak za Borik bio je katastrofalni zemljotres koji je pogodio Bajaluku u oktobru 1969. godine. U sklopu velike obnove grada, Borik je izabran kao idealna ravničarska lokacija za izgradnju potpuno novog stambenog naselja po urbanističkim standardima tog vremena. Livade i borovo rastinje zamijenjeni su prostranim bulevarima, školama, dvoranom Borik i stambenim blokovima.
2. Lauš: Od rudarske istorije do velikog radničkog naselja
Lauš je jedno od najmnogoljudnijih i najdinamičnijih banjalučkih naselja, smješteno u zapadnom dijelu grada, duž Karađorđeve, nekadašnje Rudarske ulice.
Kako je nastalo ime?
O porijeklu imena Lauš postoje dvije glavne teorije:
Lokalna legenda kaže da se ime naselja u narodu vezuje za ugarskog plemića po imenu Laoš (Lajoš), koji je na ovom području posjedovao imanja u kasnom srednjem vijeku.
Po etimološkom tumačenju, pojedini istoričari i jezikoslovci navode da naziv potiče od deformacije starih nazivnih oblika za usjeke i potoke koji presijecaju ovaj brdoviti teren, poput korita potoka Crkvena.
Šta je nekada bilo na tom mjestu?
Šire područje Lauša kroz istoriju je bilo slabo naseljeno, brdovito područje. Ključni zamajac razvoju dali su Austrougari kada je 1888. godine zvanično otvoren rudnik mrkog uglja „Lauš“. Rudnik je decenijama snabdijevao energijom banjalučku industriju, Pivaru i željeznicu. Oko rudnika se prvo formiralo radničko naselje sa skromnim kućama, koje se nakon zatvaranja rudnika polovinom 20. vijeka naglo proširilo u veliko stambeno naselje.
3. Petrićevac: Duhovna oaza i tradicija duž Njegoševe ulice
Smatran jednim od starijih dijelova grada sa bogatom kulturnom i vjerskom baštinom, Petrićevac se uzdiže na brežuljkastom sjeverozapadnom obodu Banjaluke, a njegova glavna saobraćajna žila kucavica je Njegoševa ulica.
Kako je nastalo ime?
Ime naselja direktno je vezano za vlastito ime Petar, odnosno rod ili posjed nekog Petra. Prema istorijskim zapisima i predanju, zemlja na ovom području pripadala je starosjediocu ili posjedniku Petru, pa je čitav kraj prozvan Petrićevac.
Šta je nekada bilo na tom mjestu?
Petrićevac je kroz vijekove bio mirno, poljoprivredno dobro sa seoskim domaćinstvima i voćnjacima. Njegova novija istorija neraskidivo je vezana za dolazak franjevaca.
Franjevci se na Petrićevac prebacuju sedamdesetih godina 19. vijeka, oko 1876. godine, gdje ubrzo podižu samostan i crkvu Svetog Ante Padovanskog, koji postaje vjersko i prosvjetno središte ovog kraja.
Samostan i naselje pretrpjeli su teška stradanja u Drugom svjetskom ratu, a potom i u zemljotresu 1969. godine, kada je stara samostanska crkva teško oštećena i potom srušena. Danas je Petrićevac moderno naselje koje spaja tradiciju porodičnih kuća i novih stambenih zona.
4. Nova varoš: Od činovničkih vila do modernog kvarta
Jedno od najpoželjnijih naselja za život u Banjaluci, smješteno uz sam centar grada, nosi naziv koji jasno govori o njegovom nastanku.
Kako je nastalo ime?
Ime potiče od riječi „varoš“ (grad/naselje). Kada je ovaj prostor počeo planski da se širi izvan starog gradskog jezgra, za Banjalučane je to bila doslovno nova varoš.
Šta je nekada bilo na tom mjestu?
Sve do prve polovine 20. vijeka, područje današnje Nove varoši činile su prostrane livade, bašte i poljoprivredna imanja koja su dijelila centar grada od Rosulja. Prvi urbanistički koraci napravljeni su u vrijeme Vrbaske banovine, 30-ih godina 20. vijeka, kada se ovdje prave prve činovničke vile i trasiraju ulice. Pravu transformaciju u moderan stambeni kvart sa zgradama i drvoredima Nova varoš doživljava u drugoj polovini 20. vijeka.
5. Rosulje: Prostrane livade i jutarnja rosa
Smještene između Nove varoši i Lazareva, Rosulje su danas mirno rezidencijalno naselje poznato po porodičnim kućama i zelenilu.
Kako je nastalo ime?
Naziv Rosulje je starog narodnog porijekla i označava terene na kojima se ujutro duga i obilna rosa zadržava na travi. Zbog specifičnog položaja u ravnici i blizine Vrbasa, livade na ovom prostoru bile su prepoznatljive po tome.
FOTO: GS
Šta je nekada bilo na tom mjestu?
Vijekovima su Rosulje bile poljoprivredno zaleđe grada, sa pašnjacima, seoskim imanjima i livadama. Tek krajem 19. i početkom 20. vijeka, širenjem grada duž glavnog sjevernog puta prema Gradišci, u Rosuljama se formiraju prva stambena domaćinstva. Naselje je do danas zadržalo karakter mirnre, porodične četvrti.
6. Obilićevo (Mejdan): Od osmanskog vježbališta do herojskog imena
Jedno od najstarijih i najpoznatijih banjalučkih naselja na desnoj obali Vrbasa nosi dvostruku istorijsku priču.
Kako je nastalo ime?
Stari i među mještanima i dalje veoma živ naziv je Mejdan. Riječ potiče od turske riječi meydan, što znači otvoren prostor, trg ili vježbalište/bojište. Devedesetih godina 20. vijeka naselje je službeno preimenovano u Obilićevo, u čast srpskom junaku Milošu Obiliću.
Šta je nekada bilo na tom mjestu?
U doba Osmanskog carstva, ovaj ravničarski dio pored Vrbasa služio je kao vojni mejdan, odnosno prostor gdje su se okupljale i vježbale vojne jedinice, ali i gdje su se održavali narodni zborovi i konjske trke. Vremenom se na tom prostoru razvila jedna od poznatijih banjalučkih mahala, koja se kasnijom urbanizacijom pretvorila u gust stambeni i univerzitetski kvart.
7. Kočićev vijenac (Hiseta): Od osmanskih posjeda do mirnog naselja
Smješteno na lijevoj obali Vrbasa, u podnožju banjalučkih brda, ovo naselje danas službeno nosi naziv Kočićev vijenac, ali ga mnogi Banjalučani i dalje zovu Hiseta.
Kako je nastalo ime?
Stari naziv Hiseta potiče od turske riječi hisse, što u prevodu znači dio, udio ili zemljoposjednička parcela. Naziv se vezuje za istorijsku podjelu zemljišnih posjeda na ovom području. Službeni naziv Kočićev vijenac dobilo je u čast piscu i narodnom tribunu Petru Kočiću.
FOTO: BL PORTAL
Šta je nekada bilo na tom mjestu?
U prošlosti je naselje Kočićev vijenac bila mirna periferija sa voćnjacima, baštama i porodičnim imanjima koja su se spuštala prema rijekama Vrbas i Suturlija. Zbog blizine Gornjeg Šehera i tvrđave Kastel, ovo je bio važan pristupni pravac gradu. Razvojem saobraćaja u 20. vijeku, tadašnja Hiseta postaju ključna spona između centra grada i Srpskih Toplica.
8. Srpske toplice (Gornji Šeher): Najstarije gradsko jezgro i prirodne banje
Srpske toplice, istorijski poznate kao Gornji Šeher, predstavljaju najstarije jezgro urbanog života na području današnje Banjaluke.
Kako je nastalo ime?
Naziv Gornji Šeher potiče iz osmanskog perioda, po reči šeher – grad, jer se tu nalazilo prvobitno gradsko središte. Današnji naziv Srpske toplice odnosi se na prirodne termalne izvore (toplice), po kojima je ovaj kraj poznat još od antike.
Šta je nekada bilo na tom mjestu?
Ovo je istorijski najstariji dio grada.
Još u antičko doba, Rimljani su koristili ljekovite termalne izvore na obalama Vrbasa i ovdje imali svoja kupatila.
U 16. vijeku, u Gornjem Šeheru se nalazilo glavno središte trgovine, zanatstva i mahala, prije nego što se težište grada pod Ferhat-pašom Sokolovićem pomjerilo nizvodno prema današnjem Kastelu i centru. Čuvene banje i specifična arhitektura na stijenama Vrbasa čine ga i danas istorijskim draguljem.
9. Trapisti: Industrijska revolucija na obali Vrbasa
Iako danas administrativno pripada širem području Lazareva i Delibašinog Sela, lokalitet Trapisti predstavlja vjerovatno najfascinantniji istorijski primjer nagle modernizacije Banjaluke.
Kako je nastalo ime?
Naselje je dobilo ime po redovnicima trapistima, katoličkom strogom redu iz porodice Cistercita, koji su se na ovom prostoru naselili 1869. godine pod vođstvom opata Franca Pfannera.
FOTO: A. ČAVIĆ
Šta je nekada bilo na tom mjestu?
Prije dolaska trapista, ovaj dio obale Vrbasa bio je slabo naseljena i zapuštena šikara poznata kao Delibašino selo. Dolaskom ovog reda započinje nevjerovatna transformacija.
Trapisti su osnovali samostan „Marija Zvijezda“ i u kratkom roku izgradili pivaru, preteču današnje Banjalučke pivare, siranu po kojoj je ime dobio čuveni sir Trapist, ciglanu, štampariju, mlin i prvu hidroelektranu na Vrbasu, 1899. godine. Zahvaljujući njoj, Banjaluka je dobila električnu energiju izuzetno rano.
Trapisti su, takođe, otvorili sirotište, školu i bolnicu, ostavljajući neizbrisiv trag u razvoju grada.
10. Paprikovac: Od nekadašnjih vinograda i paprika do centra savremene medicine
Smješten na uzvišenju sjeverozapadno od centra grada, Paprikovac je danas prepoznatljiv kao vizuelna i medicinska kruna Banjaluke, na kojoj se nalazi Univerzitetski klinički centar Republike Srpske.
Kako je nastalo ime?
O porijeklu imena Paprikovac postoje dvije istorijski i etimološki utemeljene teorije.
FOTO: MONDO/BRANKICA SPASENIĆ
Prema narodnom predanju i istorijskim bilješkama, brežuljkasti i osunčani tereni ovog dijela grada bili su izuzetno pogodni za baštovanstvo. Mještani i zakupci zemljišta na ovim padinama decenijama su masovno uzgajali povrće, a posebno papriku, pa je čitav lokalitet u narodu prozvan Paprikovac.
Pojedini hroničari navode da naziv potiče od starog posjedničkog ili rodovskog nadimka/prezimena (Paprik/Paprika), koji se vremenom ustalio za geografski potez iznad potoka Crkvene.
Šta je nekada bilo na tom mjestu?
Sve do druge polovine 20. vijeka, Paprikovac je bio izrazito mirno, brežuljkasto i slabo naseljeno područje.
Zbog povoljne osunčanosti i nadmorske visine, Paprikovac su vijekovima činili uglavnom privatni posjedi, voćnjaci, vinogradi i seoska domaćinstva koja su gravitirala prema Petrićevcu i Laušu.
Ključni istorijski preokret za Paprikovac dogodio se sedamdesetih godina 20. vijeka. Nakon zemljotresa 1969. godine i potrebe za modernizacijom zdravstvenog sistema, doneta je odluka da se na uzvišenju Paprikovac izgradi novi, monumentalni bolnički kompleks. Izgradnja je započela krajem 70-ih godina, čime je mirni brežuljak postao regionalni centar zdravstva.
Uporedo sa gradnjom kliničkog centra, u podnožju i na padinama Paprikovca razvilo se gusto i moderno stambeno naselje sa porodičnim kućama i zgradama, koje danas pruža jedan od najljepših panoramskih pogleda na grad.
11. Lazarevo (Budžak): Od osmanskog „budžaka“ i prostranih polja do industrijskog i stambenog giganta
Lazarevo, smješteno u sjevernom ravničarskom dijelu grada duž glavnog putnog i željezničkog pravca prema Gradišci, jedno je od najprostranijih i najmnogoljudnijih banjalučkih naselja.
Kako je nastalo ime?
Naselje nosi dvostruku istorijsku i terminološku priču.
FOTO: BL PORTAL ILUSTRACIJA
Tradicionalni i među starijim Banjalučanima još uvijek prisutan naziv je Budžak. Riječ je osmanskog porijekla (bucak) i u doslovnom prevodu označava ugao, skrovito mjesto, zabačeni kutak ili kraj. Naziv je nastao u vrijeme kada je ovo područje predstavljalo krajnji, sjeverni „kutak“ ili periferiju osmanske Banjaluke.
Početkom devedesetih godina 20. vijeka, u sklopu preimenovanja pojedinih gradskih četvrti, naselje je službeno dobilo ime Lazarevo, u čast srpskom knez Lazaru Hrebeljanoviću.
Šta je nekada bilo na tom mjestu?
Sve do kraja 19. i početka 20. vijeka, Budžak je bio prostrano, ravničarsko poljoprivredno područje ispresecano livadama, baštama i rijetkim seoskim domaćinstvima.
Ključni preokret u razvoju ovog dijela grada dogodio se u doba Austrougarske, prolaskom prve željezničke pruge i izgradnjom Željezničke stanice (Predgrađe), te spajanjem sa industrijskom zonom u Trapistima.
Između dva svjetska rata, a naročito nakon Drugog svjetskog rata, Lazarevo/Budžak se od poljoprivrednog predgrađa transformiše u snažno radničko i industrijsko središte. Blizina velikih fabrika, poput „Incela“, „Čajaveca“ i poljoprivrednih kombinata, dovela je do masovne gradnje porodičnih kuća.
Nakon razornog zemljotresa 1969. godine, u Lazarevu su podignuta čitava nova stambena naselja, uključujući i poznate montažne barake, gradjene u sklopu solidarne pomoći, čime je ovo nekadašnje periferijsko polje definitivno izraslo u urbani i saobraćajni čvor Banjaluke.
