Zvanično rođen 1832. godine: Najstariji stanovnik planete otvorio vrata novoj eri medicine

10.10.2026. | 15:52 Dodaj BL Portal kao Google izvor

Genetska analiza džinovske kornjače Džonatana, za koju se procjenjuje da ima 194 godine i da je najstarija kopnena životinja na svijetu, otkrila je moguće tragove dugovječnosti koji bi jednog dana mogli da doprinesu razvoju terapija za usporavanje starenja kod ljudi, navodi se u novoj studiji objavljenoj u časopisu “Science Advances”.

Šta su naučnici otkrili u Džonatanovoj DNK?

Istraživači su analizirali Džonatanov genom, odnosno cjelokupan skup njegove DNK, kao i epigenom, koji obuhvata mehanizme za uključivanje i isključivanje gena. Uočili su 287 genskih varijanti povezanih sa zaštitom od ćelijskih oštećenja koja se nagomilavaju tokom života, prenosi Tanjug.

“Oduvijek se pretpostavljalo da je njihov metabolizam veoma sporiji u poređenju sa nama. To znači da su procesi koji se odvijaju unutar ćelija sporiji, pa je manje hemijskih reakcija i samim tim manje oštećenja ćelija i DNK”, rekao je koautor studije Džastin Gerlah, saradnik na odsjeku biologije na Univerzitetu u Kembridžu u Velikoj Britaniji.

Kako Džonatanove ćelije odolijevaju starenju?

Prema njegovim riječima, analiza je pokazala da Džonatan posjeduje gene povezane sa efikasnijom popravkom DNK i smanjenjem upalnih procesa, što su dva važna mehanizma u proučavanju starenja.

Naučnici su, takođe, utvrdili da ova kornjača i u dubokoj starosti uspijeva da održava odgovarajuću aktivnost gena, dok se kod mnogih drugih životinja, uključujući ljude, ta kontrola tokom starenja narušava.

“Naše ćelije počinju da funkcionišu na pogrešan način i dolazi do razvoja bolesti, poput raka. Međutim, Džonatan je zadržao genetske mehanizme kontrole karakteristične za mnogo mlađu životinju”, naveo je Gerlah.

Kako su naučnici procijenili da Džonatan ima 194 godine?

Džonatan pripada vrsti džinovskih kornjača sa atola Aldabra na Sejšelima, a najveći dio života proveo je na ostrvu Sveta Jelena, britanskoj prekomorskoj teritoriji u južnom Atlantiku. Njegova tačna starost nije poznata. Naučnici procjenjuju da ima oko 194 godine na osnovu fotografije iz 1882. godine, na kojoj se vidi kao odrasla životinja. Pošto ove kornjače dostižu odraslu veličinu sa približno 50 godina, istraživači su na osnovu te fotografije izračunali njegovu približnu starost.

Guverner Svete Jelene mu je 2022. godine odredio zvanični datum rođenja, 4. decembar 1832. godine, iako istraživači ne isključuju mogućnost da je još stariji.

Džonatan je težak oko 180 kilograma i dalje je aktivan, iako je izgubio vid zbog katarakte. Uzorci DNK za istraživanje prikupljeni su brisom usne duplje, kako bi se izbjegao rizik od infekcije kod tako stare životinje.

Poređenjem njegovog genetskog materijala sa uzorcima mlađih pripadnika iste vrste sa atola Aldabra istraživači su uočili značajne sličnosti, dok su mitohondrije, ćelijske strukture koje proizvode energiju, bile u iznenađujuće dobrom stanju.

Mogu li Džonatanovi geni pomoći u razvoju lijekova?

Vođa studije Stiven Klark iz fondacije Kalel, neprofitne organizacije iz Nešvila koja se bavi istraživanjem dugovječnosti, naveo je da je jedan od narednih ciljeva analiza drugih džinovskih kornjača kako bi se utvrdilo da li su uočene osobine karakteristične za cijelu vrstu ili samo za Džonatana.

“Pojedini podaci ukazuju na to da je zdravlje mitohondrija važno za dugovječnost, a istraživanja su pokazala da ljudi koji dožive 110 ili više godina imaju efikasnije mitohondrije. Naši nalazi kod Džonatana u skladu su sa tim rezultatima”, rekao je Klark.

On je dodao da Džonatanov genom nudi mapu ćelijske otpornosti koja bi mogla da se pretvori u tretmane za ljude.

“Veoma smo zainteresovani za pronalaženje generičkih lijekova za ljude koji poboljšavaju zdravlje mitohondrija i želimo da ove lijekove uvedemo u klinička ispitivanja na ljudima u narednih godinu ili dvije”, dodao je.

Zašto naučnici upozoravaju na ograničenja studije?

Ipak, naučnici upozoravaju da analiza jedne životinje ne može da pruži konačan odgovor na pitanje zbog čega Džonatan živi toliko dugo.

Profesorka Handan Melike Donertaš sa Tehničkog univerziteta Bliskog istoka u Turskoj, koja nije učestvovala u istraživanju, ocijenila je da su potrebne dodatne analize drugih dugovječnih životinja kako bi se bolje razumjeli genetski faktori koji utiču na životni vijek.

“Upoređivanjem takvih ekstremnih pojedinaca sa drugima, ne samo među ljudima kao što su stogodišnjaci, već i kod drugih vrsta, možemo steći saznanja šta ih čini posebnim, a uz napredak medicinske tehnologije možemo pronaći načine da primijenimo ono što naučimo”, navela je ona.

Pojedini stručnjaci ukazali su i na ograničenja korišćenih metoda, koje mogu dovesti do pogrešnog tumačenja značaja pojedinih genetskih promjena.

“Razvili smo računarske metode da bismo utvrdili da li su mutacije adaptivne, dobre ili štetne. Ali ove metode su veoma osjetljive na pretpostavke koje pravimo o tome kako geni evoluiraju. Model koji su koristili, iako uobičajen, pravi nerealne pretpostavke koje mogu dovesti do toga da se dobre mutacije nazivaju lošim, a loše mutacije dobrim”, smatra Vinsent Dž. Linč, profesor na odjeljenju za biološke nauke na Univerzitetu u Bafalu u Njujorku, koji nije bio uključen u istraživanje.

Naučnici, međutim, smatraju da istraživanje doprinosi boljem razumijevanju bioloških mehanizama dugovječnosti i da bi buduća saznanja mogla da budu korisna u istraživanjima starenja i raka kod ljudi.