Veliko DNK istraživanje mijenja priču o porijeklu čovjeka: Naučnici iznenađeni rezultatima

29.04.2026. | 21:55

Decenijama je u nauci dominirao model prema kojem savremeni ljudi potiču iz jedne glavne populacije u Africi. Riječ je o čuvenoj hipotezi „Iz Afrike“ (Out of Africa), koja je i dalje široko prihvaćena, iako je nova istraživanja preispituju.

Nedavno objavljeno DNK istraživanje ukazuje da je priča znatno složenija, prenosi Daily Mail.

Koristili računarske modele

Novo istraživanje sugeriše da su se rani ljudi najvjerovatnije razvijali iz više grupa – rasprostranjenih širom Afrike, a koje su bile u međusobnom kontaktu i ukrštale se tokom stotina hiljada godina.

Drugim riječima, da nisu potekli iz jedne izolovane populacije.

Do ovog zaključka je došao tim naučnika, predvođen istraživačima sa Univerziteta Kalifornije, koji je analizirao DNK savremenih afričkih populacija.

Ključni dio istraživanja činila su 44 novo sekvencirana genoma pripadnika naroda Nama iz južne Afrike, čija izuzetno bogata genetička raznovrsnost pruža važne tragove o dalekoj prošlosti čovječanstva.

Naučnici su zatim koristili računarske modele kako bi testirali različite teorije o porijeklu ljudi, upoređujući da li se savremena DNK bolje objašnjava jednim zajedničkim precima ili sa više međusobno povezanih populacija.

Rezultati su pokazali da se podaci mnogo bolje uklapaju u model koji podrazumijeva postojanje više ranih ljudskih grupa koje su nastavile da se miješaju tokom dugih vremenskih perioda, prenosi “Telegraf”.

Drevno porijeklo

Prema nedavno objavljenoj studiji, najranije uočljivo razdvajanje među tim drevnim populacijama dogodilo se prije otprilike 120.000 do 135.000 godina. Ipak, čak i nakon razdvajanja, grupe su nastavile da razmjenjuju gene tokom budućih generacija.

Naučnici se generalno slažu da je vrsta Homo sapiens nastala u Africi. Teže pitanje jeste kako su se rane ljudske grupe razdvajale, kretale, ponovo povezivale i međusobno oblikovale širom kontinenta.

Profesorka antropologije, kao i koautorka studije, Brina Hen, ističe da postoji doza naučne nesigurnosti.

„Ona proizlazi iz ograničenih fosilnih i drevnih genetskih podataka, kao i iz činjenice da fosilni zapisi ne odgovaraju uvijek očekivanjima modela zasnovanih na savremenoj DNK“, navela je, dodajući da „novo istraživanje mijenja razumijevanje porijekla vrste“.

Značajan dio studije zasnovan je upravo na 44 novo analizirana genoma savremenih pripadnika naroda Nama. Ova autohtona populacija je poznata po izuzetno visokom nivou genetičke raznovrsnosti u poređenju sa mnogim drugim današnjim populacijama.

Ovaj narod je posebno zanimljiv zbog drevnog porijekla koje seže između 100.000 i 140.000 godina unazad. Istraživači su prikupljali uzorke njihove pljuvačke u periodu od 2012. do 2015. godine, dok su obavljali svoje svakodnevne aktivnosti.

Tumačenje fosilnih nalaza

Uzorci su omogućili timu da ispita da li se porijeklo čovjeka može objasniti jednim izvorom ili širim, međusobno povezanim sistemom populacija.

Profesor antropologije i koautor studije, Tim Viver, koji proučava rane ljudske fosile, smatra da rezultati mijenjaju način na koji treba posmatrati starije teorije.

„Raniji, složeniji modeli pretpostavljali su doprinos arhaičnih hominina, ali ovaj model ukazuje na drugačiji scenario“, izjavio je.

Viver je doprinio studiji stručnim znanjem o fosilima, pomažući da se genetički modeli povežu sa izgledom ranih ljudi.

Ovaj model ima i važne posljedice za tumačenje fosilnih nalaza. Prema autorima, samo jedan do četiri odsto genetičkih razlika među savremenim ljudskim populacijama može se povezati sa razlikama između tih prastarih „matičnih“ populacija.

Pošto su rane grane nastavile da se međusobno miješaju, vjerovatno su bile i fizički slične. To znači da fosili sa izrazito različitim osobinama, poput vrste Homo naledi, najvjerovatnije ne predstavljaju linije koje su direktno doprinijele evoluciji Homo sapiensa.