Toplotne oluje sve češće: Sa pet na 102 godišnje

20.10.2026. | 21:38 Dodaj BL Portal kao Google izvor

Za manje od jednog ljudskog vijeka, odnosno za oko šest i po decenija, toplotni talasi su od sporadičnih, izolovanih pojava prerasli u ogromne vremenske ekstreme koji se nadovezuju jedni na druge i mogu zahvatiti velike dijelove planete, trajući mjesecima, pa čak i godinama.

Toplotni talasi više nisu ono što su bili prije nekoliko decenija. Nekada su pogađali ograničena područja i trajali relativno kratko, a danas ekstremne vrućine mogu zahvatiti gotovo cijelu planetu i trajati mjesecima, pa čak i duže od godinu dana.

Koliko se klima promijenila najbolje pokazuje istraživanje Rojtersa, koji je analizirao temperature širom svijeta od 1960. godine do danas.

Najveći toplotni talas šezdesetih godina prošlog vijeka trajao je 46 dana i zahvatio oko šest odsto planete. Nasuprot tome, najveći toplotni talas u ovoj deceniji trajao je čak 367 dana, tokom 2023. i 2024. godine, a zahvatio je gotovo 85 odsto Zemlje.

Zbog razmjera koje su ove pojave dostigle, Rojters je uveo novi naziv – „toplotna oluja“

Riječ je o izuzetno velikim toplotnim talasima koji na svom vrhuncu zahvataju najmanje jedan odsto površine planete, odnosno područje približno jednako polovini Kanade.

Istraživanje je otkrilo i zabrinjavajući porast njihove učestalosti. Dok je šezdesetih godina u prosjeku bilo aktivno oko pet toplotnih oluja godišnje, u ovoj deceniji taj broj porastao je na čak 102.

Vrućine odnose hiljade života

Posljedice ovih ogromnih toplotnih talasa već se osjećaju širom svijeta.

Jedna od toplotnih oluja zahvatila je Evropu tokom ovog ljeta i donijela rekordne junske temperature u Bordou, Budimpešti i Bilbau, gdje su izmjerena čak 42,7 stepeni Celzijusa.

Ekstremna vrućina, koja je trajala tokom većeg dijela juna i jula, bila je toliko jaka da su se deformisale čelične željezničke šine. Prema procjenama evropskih vlada, u samo jednoj sedmici zabilježeno je više od 10.000 smrtnih slučajeva iznad očekivanog broja.

Koliko su uslovi bili ekstremni pokazuje i primjer iz Belgije, gdje su čuvari zoološkog vrta tigrovima davali sirovo meso zaleđeno u ledu kako bi im pomogli da se rashlade.

Još dramatičnije posljedice imala je najveća toplotna oluja ikada zabilježena, koja je tokom 2023. i 2024. godine zahvatila gotovo cijelu planetu.

Na Filipinima su temperature dostigle 38 stepeni, što je posebno teško pogodilo učenike u školama koje uglavnom nemaju klima-uređaje.

Nastavnik matematike Džoel Arohado iz Manile ispričao je kako je jednog učenika zatekao da plače, glave naslonjene na školsku klupu. Kada je dječak podigao glavu, nastavnik je vidio da su mu lice i grudi prekriveni krvlju.

Zbog ekstremne vrućine dječaku je počela da teče krv iz nosa, a dok se krvarenje pojačavalo, molio je nastavnika da pozove njegovu majku.

Od šumskih požara do katastrofalnih poplava

Ista toplotna oluja mjesecima je pogađala i južni dio američke savezne države Luizijane, gdje je pogoršala istorijsku sušu.

Požari su zahvatili velika područja, a guverner je jedan od njih opisao kao najgori šumski požar od Drugog svjetskog rata. Samo tokom avgusta zabilježeno je gotovo 600 drugih požara.

Dva mjeseca kasnije, dim iz požara u močvarnom području stvorio je toliko gustu maglu da je na auto-putu došlo do lančanog sudara najmanje 158 vozila. Poginulo je sedam ljudi.

Istovremeno, ova toplotna oluja doprinijela je razvoju snažnog sredozemnog ciklona koji je 2023. godine donio katastrofalne padavine u Libiju.

U blizini grada Derne, usred noći su popustile dvije brane, nakon čega su bujice odnijele čitava naselja.

Sedmicu dana kasnije, Sabrin Blil je golim rukama kopala po ruševinama bratove kuće, pokušavajući da pronađe tijela članova porodice.

„O, Bože! Porodico moja, gdje ste? Makar jedno tijelo, Bože moj, samo mi daj da pronađem bar jedno“, plakala je dok je dozivala svoje najmilije.

Tokom iste dugotrajne toplotne oluje, na hadžu u Saudijskoj Arabiji temperatura kod Velike džamije u Meki dostigla je 51,8 stepeni. Umrlo je više od 1.300 hodočasnika, a tijela su ležala na ulicama.

U Grčkoj je, takođe tokom tog perioda, zabilježen najveći požar u istoriji Evrope, u kojem su stradali i migranti koji su prolazili kroz šumu Dadija.

Šta su zapravo toplotne oluje?

Iako su se ove katastrofe dogodile na različitim kontinentima i na prvi pogled nisu imale nikakvu vezu, Rojtersovo istraživanje povezalo ih je sa istom ogromnom toplotnom olujom.

Profesor fizičke geografije na Univerzitetu Viktorija u Velingtonu Džejms Renvik upozorava da ovakve pojave predstavljaju ozbiljnu prijetnju čovječanstvu.

„Vrućina je najveći ubica među posljedicama klimatskih promjena“, rekao je Renvik, dodajući da ekstremne temperature mogu dovesti do nestašice hrane, gladi, smrti i sukoba oko resursa.

Problem je, međutim, što u svijetu ne postoji jedinstvena definicija toplotnog talasa.

Američka Nacionalna meteorološka služba smatra da je riječ o periodu neuobičajeno visokih temperatura koji obično traje najmanje dva dana, dok meteorološke službe Francuske, Španije, Australije i Velike Britanije kao granicu koriste tri dana.

Razlikuju se i temperaturni kriterijumi, jer ono što predstavlja ekstremnu vrućinu u jednom dijelu svijeta može biti sasvim uobičajeno u drugom.

Zbog toga je Rojters, uz pomoć 24 meteorologa i klimatska istraživača, analizirao temperaturne podatke za više od milion područja širom Zemlje.

Za potrebe istraživanja, toplotnim talasom smatra se period od najmanje pet uzastopnih dana tokom kojih najviša dnevna temperatura spada među 10 odsto najviših istorijskih vrijednosti za to doba godine.

Tako se, na primjer, u Istanbulu tokom jula toplotnim talasom može smatrati pet uzastopnih dana sa temperaturom od najmanje 25,6 stepeni, dok u američkom Finiksu ona mora dostići 40,3 stepena.

Na osnovu ovakvih podataka istraživači su utvrdili koliko su se toplotni talasi proširili i postali učestaliji u posljednjih šest i po decenija.

A rezultati pokazuju ogromnu razliku: od pet toplotnih oluja godišnje šezdesetih godina do prosječno 102 godišnje u ovoj deceniji.