Evropa na korak od potpunog energetskog šoka: EK građanima savjetuje da rade od kuće i manje putuju
02.04.2026. | 22:13Evropska komisija pozvala je građane da rade od kuće, manje voze i rjeđe lete, dok države članice hitno treba da ubrzaju razvoj obnovljivih izvora energije, upozoravajući na dugotrajnu energetsku krizu izazvanu ratom u Persijskom zalivu.
Evropski komesar za energetiku Dan Jorgensen poručio je da se Evropa suočava sa „veoma ozbiljnom situacijom“ bez jasnog kraja.
„Čak i ako bi mir nastupio sutra, nećemo se u dogledno vrijeme vratiti na staro“, rekao je Jorgensen nakon vanrednog sastanka ministara energetike EU, piše Politiko.
On je naglasio da je ključno smanjiti potrošnju goriva, posebno dizela i avionskog kerozina, i preporučio mjere poput rada od kuće gdje god je moguće, smanjenja brzine na autoputevima, veće upotrebe javnog prevoza i dijeljenja automobila.
Istovremeno, dugoročno rješenje vidi u ubrzanom razvoju obnovljivih izvora energije kako bi Evropa postala energetski nezavisna.
Kriza koja prijeti da parališe Evropu
Upozorenja iz Brisela dolaze u trenutku kada analitičari procjenjuju da bi Evropa mogla da se suoči sa energetskim šokom razmjera sličnih pandemiji kovida ili početku rata u Ukrajini.
Rat u Iranu doveo je do ozbiljnog poremećaja u snabdijevanju energijom, posebno nakon zatvaranja Ormuskog moreuza, kroz koji prolazi oko 20 odsto svjetske nafte i gasa. Posljedice su već vidljive – cijene energenata porasle su i do 70 odsto.
Iako je EU ranije računala na alternativne dobavljače poput SAD, Norveške i Alžira, pokazuje se da to nije dovoljno. Azijske zemlje agresivno kupuju dostupne količine energenata, dok trgovci preusmjeravaju isporuke ka istoku zbog veće zarade.
Analitičari upozoravaju da Evropa praktično nema dovoljno rezervi i da bi ozbiljne nestašice mogle da se osjete već za nekoliko nedjelja.
Udar na transport, industriju i svakodnevni život
Kriza najteže pogađa goriva poput dizela i avionskog kerozina, od kojih veliki dio dolazi iz Zaliva. Zbog toga su posebno ugroženi transport i avio-industrija.
Cijene avionskog goriva u Evropi su se više nego udvostručile, što već dovodi do poskupljenja karata i mogućeg smanjenja broja letova. Pojedine avio-kompanije razmatraju prizemljenje dijela flote.
Istovremeno, rast cijena energije preliva se na industriju, posebno hemijsku, čeličnu i poljoprivrednu proizvodnju. Poskupljuju plastika, đubriva i osnovne sirovine, što dodatno podiže cijene hrane i drugih proizvoda.
Prijetnja od inflacije i ekonomskog usporavanja
Rastući troškovi već podstiču novi talas inflacije, dok ekonomisti upozoravaju na moguć scenario stagflacije, kombinacije slabog privrednog rasta i visokih cijena.
Evropska komisija procjenjuje da bi rast mogao da padne na oko 1 odsto, dok bi inflacija mogla da primora Evropsku centralnu banku na podizanje kamatnih stopa, što bi dodatno opteretilo privredu i građane, prenosi Nova.rs.
Vremena je sve manje
Iako su evropski ministri energetike održali hitan sastanak, konkretne mjere još nisu usvojene, ali se očekuje da će Evropska komisija uskoro predstaviti paket na nivou EU.
Stručnjaci upozoravaju da Evropa nema mjesece, već svega nekoliko nedjelja da se pripremi za najgori scenario.
„Kriza neće biti kratka. Čak i da rat odmah prestane, posljedice će trajati jer je energetska infrastruktura u regionu već ozbiljno oštećena“, upozorio je Jorgensen.
