Bivši visoki predstavnici saglasni: Vrijeme je za ukidanje OHR-a

27.05.2026. | 14:01

Bosna i Hercegovina više ne treba međunarodnu upravu. Povlačenje Kristijana Šmita pruža priliku za temeljito preusmjeravanje, stoji u tekstu čiji su autori bivši Visoki predstavnici Karl Bildt i Volfgang Petrič.

“Iznenađujuće povlačenje Kristijana Šmita s dužnosti Visokog predstavnika za Bosnu i Hercegovinu otvara mnogo više od pitanja nasljednika. Ono tjera Evropu da se suoči s neugodnom geopolitičkom stvarnošću: trideset godina nakon Dejtonskog mirovnog sporazuma zemlja ostaje zarobljena u političkom limbu formalno suverena, ali faktički i dalje pod međunarodnim nadzorom”, navode pomenuti autori, prenosi faz.net.

Navode da je institucija Visokog predstavnika međunarodne zajednice bila ona ad hok institucija koja je obnovu ratom razorenog zemlje na velikom dijelu puta uspješno provela. Bez američko evropskog angažmana a u Savjetu za provedbu mira bili su zastupljeni i Rusija, Japan, Kanada te Evropska unija kao glavni sponzor provedba Dejtonskog mirovnog sporazuma nakon 1995. godine jedva da bi bila moguća.

“Međutim, ono što je bilo zamišljeno kao privremeno rješenje za neposredno poslijeratno razdoblje pretvorilo se u trajno stanje. Već duže vrijeme ova civilna institucija, koja je tokom godina izgubila uticaj i legitimitet, služi mnogim lokalnim političarima istovremeno kao neprijateljska slika ili kao sidro spasa i time ih oslobađa obaveze demokratskih društava da u vlastitoj odgovornosti pronađu održive političke kompromise”, navodi se u tekstu.

Ističu da je Rusija postala regionalni podstrekač nemira i da bi upravo zato bi bilo pogrešno sada refleksno imenovati novog Visokog predstavnika i time nastaviti nezadovoljavajući status kvo.

“Međunarodna zajednica prije svega Evropska unija mora se upitati da li ovim korakom doista promiče stabilnost i samostalnost ili samo konzervira upravljanu stagnaciju”, navodi se u članku dvojice diplomata.

Bild i Petrič navode da uz to dolazi i temeljito promijenjena geopolitička situacija.

“Dok u državama zapadnog Balkana dugotrajni put prema Briselu gubi na privlačnosti, međunarodni konsenzus o budućnosti Bosne odavno je postao krhak. Rusija već godinama otvoreno odbacuje ulogu Visokog predstavnika s posebnim oblastima i odavno je postala regionalni podstrekač nemira”, navodi se u članku.

Ističu da se sada i u Vašingtonu ocrtava odlučno transakcionalan pristup prema Balkanu.

Dodaju da se nedavna poslovna posjeta Trampovog sina Banjaluci mora vidjeti kao pokušaj uspostavljanja još jednog sumnjivog poslovnog odnosa. Slično se već događa u Srbiji i Albaniji i to uz očitu nepoštivanje evropskih pravila i zakona.

“Pod ovim uslovima nasljednik odlazećeg Visokog predstavnika jedva da bi imao veći legitimitet od svog prethodnika”, ističu autori.

Ističu da ključno pitanje zato nije ko će zamijeniti Kristijana Šmita, već koje reforme mogu Bosnu uspješno približiti Evropskoj uniji.

“Jer nije spojivo da Bosna i dalje bez izgleda za puni suverenitet i vlastitu odgovornost ostaje u stalnom stranom odlučivanju, a istovremeno treba krenuti putem prema Evropskoj uniji. Na temelju temeljite analize tridesetogodišnjeg procesa izgradnje države Evropa stoga treba strateški novi početak u Bosni”, navodi se u članku.

Autori ističu da novi početak mora se temeljiti na dva međusobno povezana elementa: s jedne strane radi se o ispravljanju nefunkcionalnog sistema vladavine, a s druge strane o okončanju međunarodnog posebnog nadzora.

“Ova reformska agenda mora biti usko usklađena sa postepenim približavanjem evropskim strukturama. Pritom se ne radi o radikalnom preuređenju Dejtonskog sistema, nego o realnim prilagodbama: odavno su prijeko potrebne učinkovitije strukture odlučivanja, jasnije nadležnosti i ograničavanje stalnih mogućnosti blokade”, navode Bild i Petrič.

Ističu da paralelno s tim zatvaranje Kancelarije visokog predstavnika treba usko povezati s procesom pristupanja Evropskoj uniji.

“Uslovi koje su Šmit i njegovi prethodnici godinama bezuspješno tražili kao što je uređenje državne imovine mogli bi se prenijeti u odgovarajuća poglavlja pristupnog ugovora. Time bi se beskrajna rasprava o tome pripada li Bosna uopšte Evropi okončala na jasan način.Ugrađena u vjerodostojnu evropsku perspektivu Bosna i Hercegovina bi tako postala dio dinamičkog političkog projekta”, ističu autori ovog teksta.

Dodaju da bi to bi bio prelaz od međunarodnog nadzora prema evropskoj integraciji.

“Povlačenje Kristijana Šmita stoga pruža dugo očekivanu priliku da se međunarodna politika prema Bosni temeljito promijeni i to na evropski način. Bosna i Hercegovina ne treba beskonačno produženu međunarodnu upravu. Ono što ovoj zemlji treba jest vjerodostojna evropska budućnost”, zaključuju Bild i Petrič.

Ko su Bildt i Petrič?

Karl Bildt bio je švedski premijer od 1991. do 1994. godine te Visoki predstavnik za Bosnu i Hercegovinu od 1995. do 1997. godine.

Volfgang Petrič bio je EU posebni izaslanik za Kosovo od 1997. do 1999. godine te Visoki predstavnik od 1999. do 2002. godine. Od 2022. godine predsjednik je Austrijskog instituta za međunarodnu politiku.