Banjaluka večeras čuva priču o ćirilici: Izložba otkriva kroz šta je prolazilo srpsko pismo

07.10.2026. | 13:03 Dodaj BL Portal kao Google izvor

U Banjaluci će večeras premijerno biti otvorena izložba o odbrani srpske ćirilice, u organizaciji Muzeja ćirilice iz Rače kod Bajine Bašte, koja predstavlja svojevrsnu

Izložba pod nazivom “Zabrane i odbrane srpske ćirilice” biće otvorena u 20.00 časova u Kući Milanovića, a autori su v.d. direktor Muzeja ćirilice Aleksandar Milanović i profesor doktor Isidora Bjelaković, koja je i sekretar Odjeljenja Matice srpske za srpski jezik.

Bjelakovićeva je izjavila Srni da ova izložba ima za cilj da utiče na svijest svakog izvornog govornika srpskog jezika kako bi razumio značaj ćirilice kao srpskog primarnog identitetskog pisma u srpskoj kulturi.

Ona kaže da postavka izložbe prikazuje sve ono kroz šta je prolazila ćirilica od 18. do 20. vijeka.

POČELO SA ZABRANOM ĆIRILICE U HABZBURŠKOJ MONARHIJI

Ona navodi da izložba počinje od 18. vijeka, kada su, u okviru velikih reformi školstva u Habzburškoj monarhiji pod patronatom carice Marije Terezije i njenog sina Josifa Drugog, donošeni ukazi da se ćirilica izbaci i zamijeni latnicom.

Bjelakovićeva napominje da su tada upućivani zvanični ukazi Karlovačkoj mitropoliji i karlovačkim mitropolitima, ali i direktorima škola na teritoriji Južne Ugarske, gdje su živjeli Srbi, da se iz svih udžbenika ukine ćirilica i da se ona zamijeni latinicom.

“Iz svih udžbenika, osim onih koji su se odnosili na osnove vere, odnosno katehizisa”, dodala je ona.

Međutim, ukazuje Bjelakovićeva, obrazovani ljudi, visoko sveštenstvo i svjetovna lica na čelu sa Teodorom Jankovićem Mirijevskim su krajem sedamdesetih i tokom osamdesetih godina 18. vijeka toliko istrajavali u toj borbi, jer su znali šta znači gubljenje ćirilice među Srbima.

Ona je podsjetila da je srpski živalj na ovim teritorijama od Velike seobe, pa tokom čitavog 18. i početkom 19. vijeka, bio izložen strašnim pritiscima od jezuita s ciljem pokatoličavanja.

OBRAZOVANI SRBI SHVATILI DA GUBLJENJE ĆIRILICE VODI POKATOLIČAVANJU

“Sveštenstvo i obrazovani pojedinci shvatili su da bi se gubljenjem ćirilice izgubio deo identiteta i da to zapravo vodi ka direktnom prisajedinjenju uniji, odnosno pokatoličavanju srpskog stanovništva”, istakla je Bjelakovićeva.

Tokom 19. vijeka na teritoriji tadašnje Južne Ugarske, konkretno u Sremu, kaže ona, opet se javljaju nastojanja da se ukine upotreba ćirilice, ali je tu ogromnu ulogu odigrao Svetozar Miletić, a kasnije i prvaci Karlovačke mitropolije koji su se toj ideji oduprli na jednom od sabora.

Bjelakovićeva ističe da je drugi dio izložbe posvećen upravo ovoj situaciji sredinom 19. vijeka, te ukazuje i da tokom Prvog svjetskog rata, u 20. vijeku, u nekoliko navrata dolazi do jasnih i otvorenih zabrana upotrebe ćirilice.

Govoreći o motivaciji za osmišljavanje ove izložbe, ona je podsjetila na riječi srpskog akademika i književnika Matije Bećkovića, koji u jednom svom tekstu ističe: “To što su nam tokom tri veka povremeno zabranjivali ćirilicu, dovoljan je razlog da budemo svesni kakav status ona ima u našem društvu i dovoljan je razlog da je čuvamo.”

“Ovim sloganom i ovim citatom se i završava naša izložba. Sve je zapravo nastalo iz naše želje da još jednom pokušamo da utičemo na svest svakog pojedinca koji predstavlja izvornog govornika srpskog jezika, da shvati gde je mjesto ćirilice i u našoj kulturi i u savremenoj pismenosti i delovanju”, naglasila je Bjelakovićeva.

Ona napominje da je izložba hronološki uvid u ono što se kroz istoriju dešavalo, da se napravi presjek tih istorijskih zabrana, te da se priča postavke završava upravo početkom 20. vijeka i ne obuhvata aktuelne pokušaje.

“Ono što se dešava u savremenom svetu je tema za neku drugu izložbu, i o tom-potom, nadam se”, rekla je Bjelakovićeva.

Ona je ukazala da zabrane nisu način da se nešto izbriše iz sistema, te da je važno da ljudi postanu svjesni gdje je mjesto ćirilice u savremenoj kulturi.

“Čini mi se da smo na pravom putu, jer imam utisak da se čak i u velikim gradovima u sve većoj meri promalja ćirilica i na natpisima privatnih firmi, odnosno ne samo državnih. To govori da, ipak, radimo jednu dobru stvar i da je misija kojoj smo posvećeni imala izvesne rezultate”, istakla je Bjelakovićeva za Srnu.

IZLOŽBA OD VIKENDA I U GRADOVIMA SRBIJE

Izložba “Zabrane i odbrane ćirilice” u Banjaluci osmišljena je kao dio redovnog programa rada Muzeja ćirilice koji je ove godine i zvanično osnovan.

Idejni tvorac Muzeja ćirilice Siniša Spasojević izjavio je Srni da će večeras izložba biti predstavljena premijerno u okviru manifestacije “Dani Srbije u Srpskoj”, dok će je već za vikend moći vidjeti posjetioci u Bajinoj Bašti tokom održavanja Dana evropske baštine, a zatim će gostovati i u drugim gradovima.

Muzej ćirilice je državna ustanova i prvi i jedini nacionalni muzej u Srbiji i regionu posvećen očuvanju, proučavanju i promociji srpskog pisma.

Osnovan je odlukom Vlade Srbije na Dan Svetih Ćirila i Metodija, 24. maja 2025. godine, a za posjetice je svečano otvoren u februaru 2026. godine.