Sukob kao okidač inflacije: Koliko će rat imati uticaja na cijene
04.03.2026. | 09:49Svaki ozbiljniji vojni sukob na Bliskom istoku ima potencijal da preraste u globalni ekonomski šok. Ukoliko bi rat u Iranu eskalirao i zahvatio širi region Persijskog zaliva, posljedice bi se prelile daleko izvan regiona. Energenti, transport, hrana, finansijska tržišta i investicije našli bi se pod snažnim pritiskom, a lančana reakcija pogodila bi i evropske ekonomije, uključujući Srbiju.
Nafta kao okidač globalne inflacije
Iran je jedan od najvećih proizvođača nafte u okviru organizacije OPEC, a ključni problem nije samo proizvodnja, već geografski položaj. Kroz Ormuski moreuz prolazi oko petine svjetske trgovine naftom. Svaka prijetnja zatvaranjem tog prolaza automatski podiže cijenu barela na svetskim berzama.
U scenariju otvorenog sukoba, cijena nafte bi mogla naglo da skoči iznad psiholoških granica, što bi izazvalo novi talas globalne inflacije. Poskupljenje goriva direktno utiče na cijenu transporta, logistike i proizvodnje, a indirektno na gotovo svaki proizvod na tržištu – od građevinskog materijala do prehrambenih artikala, prenosi Rojters.
Gas i struja: Domino efekat u Evropi
Evropa je već osjetila koliko energetska kriza može biti razorna tokom rata u Ukrajini. Ukoliko bi se poremetile isporuke tečnog prirodnog gasa iz regiona Bliskog istoka ili došlo do rasta cijena zbog panike na tržištu, evropske berze energije reagovale bi momentalno.
Viša cijena gasa znači skuplju električnu energiju, posebno u državama koje značajan dio proizvodnje baziraju na gasnim elektranama. To bi pogodilo industriju, ali i domaćinstva. Novi rast cijena struje automatski bi podigao troškove proizvodnje hrane, metala, hemijske industrije i IT infrastrukture.
Hrana i sirovine: Tihi udar na potrošače
Bliski istok je važan i kao logistička raskrsnica. U slučaju šire destabilizacije regiona, transport robe iz Azije ka Evropi bio bi skuplji i sporiji. Veće premije osiguranja za brodove, skuplji transport i neizvesnost podigli bi cijene uvozne robe.
Žitarice, uljarice, đubrivo i stočna hrana mogli bi da poskupe, posebno ako bi došlo do poremećaja u trgovini ili rasta cijena energenata, koji su ključni input u poljoprivredi. To bi se prelilo na cijenu mesa, mlijeka i osnovnih prehrambenih proizvoda.
Finansijska tržišta: Kapital bježi u sigurnost
U uslovima rata investitori tradicionalno bježe ka „sigurnim lukama“ poput zlata i američkih obveznica. Dolazi do slabljenja valuta zemalja u razvoju i rasta troškova zaduživanja.
Ako bi se u sukob još direktnije, kad su resursi u pitanju, uključile sile poput Sjedinjenih Američkih Država ili regionalni akteri poput Izraela i Saudijske Arabije, tržišna nervoza bila bi dodatno pojačana. Rast kamatnih stopa i pad investicione aktivnosti bili bi realna posljedica produžene krize, piše Worldbank.org.
Ekonomska šteta za Srbiju: Indirektni, ali opipljivi udar
Iako Srbija nema direktne trgovinske veze velikog obima sa Iranom, indirektni efekti bili bi snažni. Srbija je energetski zavisna od uvoza, a cijena goriva i gasa direktno zavisi od globalnih kretanja.
Prvi udar bio bi rast cijena na pumpama, što bi povećalo troškove transporta i logistike. To bi pogodilo maloprodaju, građevinski sektor i poljoprivredu. Drugi udar bio bi rast cijena električne energije na evropskom tržištu, što bi povećalo troškove industrije, smatraju srpski ekonomski stručnjaci.
Treći rizik odnosi se na investicije. U periodima globalne nestabilnosti kapital postaje oprezan. Strane direktne investicije, koje su jedan od stubova rasta srpske ekonomije, mogle bi da uspore.
Inflatorni pritisak bio bi gotovo izvjestan. Srbija je već prolazila kroz period povišene inflacije usled globalnih energetskih šokova, a novi rast cijena nafte i gasa mogao bi da uspori stabilizaciju cijena i produži period skupljeg života.
Geopolitika kao faktor cijene svakodnevice
Rat u Iranu ne bi bio samo regionalni sukob. Zbog položaja zemlje i značaja Persijskog zaliva za svjetsku energetiku, posljedice bi bile globalne. Energenti bi prvi poskupjeli, ali lančani efekat zahvatio bi gotovo svaki sektor privrede, zaključuju analitičari Gardijana.
To znači skuplje gorivo, potencijalno skuplju struju, rast cijena hrane i oprezniji investicioni ciklus. U svijetu međuzavisnih tržišta, geopolitički rizik postaje ekonomska realnost koja se mjeri cijenom hljeba, goriva i rate kredita.
Upravo zato, svaki ozbiljan poremećaj na Bliskom istoku više nije samo vijest iz svijeta, već faktor koji direktno utiče na standard građana i stabilnost svih svjetskih ekonomija, navodi Telegraf Biznis.
