Kneževina Srbija (1878) – Priznanje Nezavisnosti Srbije na Berlinskom kongresu

26.09.2025. | 06:54

U glavnom gradu Njemačkog carstva 13. juna 1878. godine počeo je jedan od najvažnijih političkih skupova druge polovine 19. vijeka, poznat pod imenom Berlinski kongres.

Povod za ovaj skup, na kojem su učestvovali predstavnici najvažnijih država toga vremena, bilo je rješavanje „velike istočne krize”, koja je počela 1875, ustankom Srba u Bosni i Hercegovini, a kulminirala srpsko-turskim i naročito rusko-turskim ratom, kao i Sanstefanskim mirom iz marta 1878. godine. Berlinski kongres 1878. godine krov je srpske državnosti, čiji su temelji bili hatišerifi i Sretenjski ustav iz prve polovine 19. vijeka. Komplikovani međunarodni odnosi, posebno između Rusije i Zapada, prije svih Austrougarske, pa i Velike Britanije, ali i interesi posrnulog Otomanskog carstva koje je napuštalo Balkan, uticali su na odluke donesene na Berlinskom kongresu.

Jedna od najvažnijih odluka ovog kongresa, koji je trajao mesec dana, bilo je i priznavanje samostalnosti Kneževine Srbije. Tako je Srbija, poslije više od 400 godina od pada pod tursku vlast i 70 godina od početka Prvog srpskog ustanka, konačno postala nezavisna i međunarodno priznata država. Ipak, to nije značilo da su svi njeni interesi na ovom skupu ostvareni i da kongres, pored pozitivnih, nije imao i mnoge negativne posljedice po cijelo Balkansko poluostrvo.

Berlinskim kongresom predsjedavao je čuveni njemački kancelar Oto fon Bizmark, jer Njemačka navodno nije imala nikakvih interesa na Balkanu, pa se vjerovalo da će prilikom donošenja odluka biti neutralan. Male države mogle su da učestvuju samo posredno, preko predstavnika koji su podnosili pismene prijedloge.

Srbiju je na ovom skupu predstavljao Jovan Ristić, vođa Liberalne stranke, bez sumnje najuticajniji i najobrazovaniji srpski političar toga vremena. Mada mu nije bilo dozvoljeno zvanično učešće, on je nastojao da vodeće evropske političare zainteresuje za srpsko nacionalno pitanje. Srbija je na kraju kongresa bila priznata za samostalnu državu. Uz to, njena teritorija bila je proširena za Niški, Pirotski, Vranjski i Toplički okrug. Nezavisnost je, osim Srbiji, priznata i Rumuniji i Crnoj Gori, koja je dobila izlaz na Jadransko more, kao i gradove Podgoricu, Nikšić i Kolašin. Bosna i Hercegovina formalno je ostala u sastavu Osmanskog carstva, ali je suštinski pripojena Austrougarskoj, čijoj je vojsci, navodno zbog „zavođenja reda”, dozvoljeno da je okupira. Može se reći da su odlukama Berlinskog kongresa interesi Austrougarske i Velike Britanije odnijeli prevagu u odnosu na interese Rusije.

Ovakvim rješenjima veliki dijelovi srpskog naroda ostali su izvan kneževina Srbije i Crne Gore. One, uz to, nisu imale ni zajedničku granicu, a Srbija je poslije kongresa potpala pod snažan austrougarski uticaj. Ipak, ostvaren je glavni cilj – nezavisnost.

Dominantna Austrougarska posmatrala je srpsko i balkansko pitanje u takozvanom opšteevropskom kontekstu, bez Rusije. O Bosni se nisu mogli voditi nikakvi pregovori, o povezivanju sa Crnom Gorom nije moglo biti reči, a interesi ove carevine prostirali su se i na novopazarski sandžak. Južne padine Kopaonika bile su posljednja granična tačka Srbije. U tim okolnostima, međunarodno priznanje Srbije i dobijanje nezavisnosti bilo je veliki uspjeh.

Ovaj edukativni članak je pripremljen u okviru projekta „Putevima srpskog nasljeđa“ koji podržava Kabinet predsjednike Republike Srpske. Svi članci objavljeni u okviru navedenog projekta predstavljaju isključivo stavove i mišljenja Udruženja za razvoj seoskog turizma koje sprovodi projekat.