Dejtonski sporovi ponovo u UN: Fokus na legalitet imenovanja Šmita

03.05.2026. | 15:13

Savjet bezbjednosti UN mogao bi da zatraži od pravnog savjetnika UN Elinor DŽejn Brit Hamaršeld mišljenje o tome da li je odluka Upravnog odbora Savjeta za implementaciju mira /PIK/ od 27. maja 2021. godine o postavljenju Kristijana Šmita bila u skladu sa procedurama za imenovanje visokih predstavnika.

U tekstu na sajtu UN u vezi sa polugodišnjom debatom Savjeta bezbjednosti o stanju u BiH 12. maja navedeno je da uloga OHR-a i legitimitet Kristijana Šmita ostaju ključna pitanja koja izazivaju razdor u vezi sa situacijom u BiH.

Podsjeća se da Kina i Rusija ne priznaju Šmita kao visokog predstavnika i da su pozvale na zatvaranje OHR-a.

Zapadne članice Savjeta, uključujući Francusku, Veliku Britaniju i SAD, tradicionalno se protive nametanju vremenskog okvira za zatvaranje OHR-a bez pozivanja na agendu “5+2”, koja predstavlja skup od pet ciljeva i dva uslova koje je utvrdio PIK i koji moraju biti ispunjeni prije zatvaranja OHR-a.

Od pravnog savjetnika UN može se tražiti i mišljenje o procedurama za imenovanje visokih predstavnika u BiH prema Aneksu 10 Dejtonskog mirovnog sporazuma.

Kako je navedeno u tekstu, takvo mišljenje vjerovatno bi uključivalo analizu postupanja Savjeta po ranijim imenovanjima i procjenu da li je zakonski potrebno odobrenje Savjeta, jednoglasnost u Upravnom odboru ili saglasnost strana u BiH.

“Pružanjem autoritativne pravne osnove, zahtjev bi mogao da pruži zajedničku referentnu tačku za buduće diskusije Savjeta o OHR-u”, navodi se u tekstu.

Ključno pitanje za Savjet je kako očuvati stabilnost u BiH. Napomenuto je da su vlasti Republike Srpske od oktobra 2025. godine preduzele korake koji su pomogli u smanjenju neposrednih tenzija.

“Jedna od opcija za članove Savjeta bila bi da izdaju saopštenje u kojem bi uzeli u obzir korake deeskalacije koje je Republika Srpska preduzela od oktobra 2025. godine”, istaknuto je u tekstu.

Dodaje se da ta opcija ide uz potvrđivanje posvećenosti Savjeta suverenitetu, teritorijalnom integritetu i ustavnom poretku BiH, i pozivajući sve strane da riješe preostale sporove kroz dijalog i u skladu sa ustavnim okvirom i sudskim odlukama BiH.

Navedeno je da se čini da su SAD promijenile svoj pristup BiH, čiji je predstavnik na debati u oktobru 2025. rekao da više ne teže izgradnji nacije ili snažnoj međunarodnoj intervenciji i da je došlo vrijeme za lokalna rješenja, predvođena lokalnim akterima koji predstavljaju tri konstitutivna naroda BiH.

U tekstu se dodaje da je odluka SAD da ukinu sankcije vlastima Republike Srpske označila znatno odstupanje od višegodišnje američke politike.

“Iako se čini da je ovaj pristup doprinio smanjenju političkih tenzija, njegova dugoročna održivost ostaje neizvjesna”, napomenuto je u tekstu i kojem se dodaje da taj stav administracije nije jednako podržan širom Vašingtona.

Polugodišnja debata Savjeta bezbjednosti UN o BiH biće održana 12. maja. Sjednica je zakazana za 10.00 časova po istočnoameričkom vremenu, odnosno za 16.00 časova po istočnoevropskom.