Nova hidroelektrana kod Banjaluke ponovo u igri: Evo šta najavljuju zvanična dokumenta FOTO

Ognjen Jokić | BL Portal

13.08.2026. | 13:54 Dodaj BL Portal kao Google izvor

Hidroelektrana „Krupa“ ponovo je među investicionim planovima „Hidroelektrana na Vrbasu“, koje su obnovile zahtjev za dodjelu koncesije za projekat kod Banjaluke. Elektrana je uvrštena među nove objekte planirane od 2026. do 2028. godine, u periodu za koji kompanija predviđa ukupno oko 36 miliona KM investicija.

Riječ je o projektu sa više od dvije decenije dugom istorijom, koji nikada nije realizovan, a ranije verzije izazvale su snažno protivljenje dijela građana i mještana Krupe na Vrbasu. Protiv hidroelektrana na ovom dijelu Vrbasa svojevremeno je prikupljeno više od 17.000 potpisa, dok ni Grad Banjaluka nije dao podršku posljednjoj inicijativi iz 2018. godine.

Novi detalji o HE „Krupa“ pojavili su se u izvještaju „Hidroelektrana na Vrbasu“ za 2025. godinu, koji je ove sedmice objavljen na Banjalučkoj berzi.

Obnovljen zahtjev za koncesiju

U srednjoročnom planu razvoja za period od 2026. do 2028. godine među najznačajnijim investicijama u izgradnju novih objekata navedene su HE „Krupa“ i solarna elektrana „Ada polje“.

Ukupni investicioni plan kompanije vrijedan je oko 36 miliona KM. To, međutim, nije vrijednost same HE „Krupa“, jer u dokumentu nije precizirano koliko bi od tog iznosa bilo namijenjeno ovom projektu.

Mnogo konkretniji podatak nalazi se među ciljevima kompanije za prošlu godinu. Kao jedan od njih navedeno je obezbjeđenje koncesije za HE „Krupa“, dok kao rezultat stoji da je zahtjev za njenu dodjelu obnovljen.

Realizacija tog cilja procijenjena je na svega jedan odsto.

Prema trenutno dostupnom Registru koncesija Republike Srpske, HE „Krupa“ nije evidentirana među aktivnim koncesijama „Hidroelektrana na Vrbasu“.

U istom izvještaju pojavljuje se i nejasnoća. Dok se u jednom dijelu navodi da je zahtjev za koncesiju obnovljen, u dijelu koji se odnosi na pribavljanje građevinske dozvole stoji formulacija da je ugovor o koncesiji „ishodovan“.

Zbog toga ostaje otvoreno pitanje u kojoj se tačno fazi postupak nalazi.

U planu i glavni projekat, ali i izmještanje puta

Da HE „Krupa“ nije samo naziv zadržan u dugoročnim planovima pokazuje i dio izvještaja koji se odnosi na projektnu dokumentaciju.

Planiran je izbor stručnog konsultanta za pripremu konkursne dokumentacije i ocjenu ponuda za izradu Glavnog projekta HE „Krupa“.

Uz samu hidroelektranu navodi se i glavni projekat izmještanja dijela puta u zoni njenog uticaja, kao i dokumentacija potrebna za procjenu uticaja na životnu sredinu.

Za ovaj posao navedena je vrijednost od 60.000 KM, a realizacija je prenesena u 2026. godinu.

To je važno za građane jer eventualna gradnja ne bi značila samo novi energetski objekat na Vrbasu. Prema ranije predstavljanim rješenjima, HE „Krupa“ mogla bi zahtijevati ozbiljne zahvate na magistralnom putu i prostoru kanjona.

Ipak, trenutno nije poznato da li se danas planira potpuno isto tehničko rješenje kao prije nekoliko godina.

Više od 17.000 potpisa i glasanje 6:1 protiv

Istorija HE „Krupa“ seže najmanje do početka 2000-ih.

Vlada Republike Srpske je 2004. godine dodijelila koncesiju za znatno veću HE „Krupa“ snage 48,5 megavata, zajedno sa HE „Banja Luka-Niska“ od 37,2 megavata.

Protiv tadašnjih planova pokrenuta je velika kampanja, a prikupljeno je više od 17.000 potpisa građana protiv hidroelektrana na Vrbasu. Skupština grada Banjaluka 2005. godine dala je negativno mišljenje o projektu.

Ta verzija HE „Krupa“ nikada nije izgrađena, a koncesioni ugovor raskinut je 2015. godine.

Kasnije se pojavila bitno manja varijanta projekta. „Hidroelektrane na Vrbasu“ su prije nekoliko godina razvijale HE „Krupa“ snage oko 14,4 megavata, sa planiranom godišnjom proizvodnjom od oko 76 gigavat-časova električne energije.

Tada je vrijednost investicije procjenjivana na oko 56 miliona evra.

Prema rješenjima predstavljanim javnosti 2017. i 2018. godine, projekat je podrazumijevao branu visoku približno 18 do 20 metara, ali i izmještanje oko 10 kilometara magistralnog puta kroz kanjon Vrbasa, uz gradnju novih mostova.

Upravo tada projekat ponovo izaziva snažne reakcije.

Prilikom izlaska projektanata i predstavnika investitora na teren krajem 2017. dio mještana Krupe na Vrbasu otvoreno se usprotivio gradnji, a pojedini su poručivali da ne žele ustupiti svoje zemljište za projekat.

U junu 2018. Savjet Mjesne zajednice Krupa na Vrbasu glasao je 6:1 protiv HE „Krupa“.

Ipak, stavovi na širem području nisu bili potpuno jednaki. Projekat su tada podržali savjeti mjesnih zajednica Rekavice, Krmine i Karanovac.

Tadašnje rukovodstvo „Hidroelektrana na Vrbasu“ tvrdilo je da bi elektrana doprinijela sigurnosti snabdijevanja električnom energijom zapadnog dijela Republike Srpske i omogućila oko 30 novih radnih mjesta.

Istovremeno, protivnici projekta upozoravali su na mogući uticaj na kvalitet vode, riblji fond, rafting, turizam, Grebensku klisuru i izgled kanjona. To su bile njihove procjene mogućih posljedica, a upravo je procjena uticaja na životnu sredinu kasnije postala jedno od ključnih otvorenih pitanja.

Grad 2018. nije prihvatio inicijativu

U novembru 2018. godine tadašnji gradonačelnik Banjaluke Igor Radojičić saopštio je da Grad ne prihvata inicijativu za HE „Krupa“.

Kao problem je navedeno to što nije postojala odgovarajuća procjena uticaja na životnu sredinu, kao i pitanje planske dokumentacije za područje kanjona Vrbasa.

Grad je tada podsjetio i da je Skupština grada još 2005. godine dala negativno mišljenje o hidroelektranama na ovom dijelu rijeke.

I pored toga, HE „Krupa“ nije potpuno nestala iz razvojnih planova. „Hidroelektrane na Vrbasu“ ponovo su je javno pominjale 2021. godine kao jedan od budućih projekata, a sada je elektrana ponovo uvrštena među investicije za period 2026–2028. godine.

U međuvremenu se promijenio i status same Krupe na Vrbasu. Ovo mjesto je 2025. godine uvršteno među 52 najbolja turistička sela svijeta prema izboru UN Tourisma, uz naglasak na prirodne vrijednosti, kulturno nasljeđe i održivi razvoj turizma.

Zbog toga je povratak HE „Krupa“ u investicione planove više od energetskog pitanja.

Tek treba da bude poznato kakva se elektrana danas planira, kolika bi bila njena vrijednost, gdje bi se nalazila brana, da li bi i koliko bio izmještan magistralni put, te kakav bi uticaj projekat imao na Vrbas, kanjon i prostor Krupe na Vrbasu.

Od odgovora na ta pitanja zavisiće i da li se poslije više od dvije decenije otvara nova faza jednog od najdugovječnijih i najspornijih energetskih projekata na području Banjaluke.