Hram u Banjaluci između zgrada: Struka kaže da je to uobičajena praksa

24.04.2026. | 10:07

Srpsko-ruski hram, koji se nalazi u Banjaluci, iako inspirisan tradicionalnim ruskim sakralnim objektima, nije replika, već interpretacija arhitektonskog nasljeđa. Karakterišu ga elementi poput pet kupola i prepoznatljivih lukovičastih završetaka, koji jasno asociraju na rusku crkvenu arhitekturu. Ovaj hram nije samo vjerski objekat, već i simbol zajedničkog identiteta, istorijskog pamćenja i kulturne povezanosti srpskog i ruskog naroda, rekao je Oleg Soldat, profesor na Filozofskom fakultetu u Banjaluci.

Soldat je gostujući u našem Јutarnjem programu, naglasio da posljednja carska porodica Romanov, kojoj je hram u Banjaluci i posvećen, zauzima posebno mjesto u istoriji Rusije i kolektivnom pamćenju pravoslavnog svijeta.

Njihova vladavina, koja je trajala više od tri vijeka, okončana je tragično – ubistvom cara Nikolaj Drugog i njegove porodice, čime je završen period ruske imperijalne monarhije.

Prema mišljenju Soldata, značaj Romanovih prevazilazi ruske granice.

– Poštovanje prema posljednjem ruskom caru posebno je izraženo među Srbima, gdje se čak govori o svojevrsnom “epicentru“ tog kulta. Razlog tome često se povezuje s odlukom Rusije da stane u odbranu Srbije nakon događaja uoči Prvog svjetskog rata, što je ostavilo dubok istorijski i emotivni trag. Dugotrajna povezanost srpskog i ruskog naroda, prema pojedinim tumačenjima seže do srednjeg vijeka. Osmanska vladavina nad Balkanom oslabila je te veze, ali je saradnja između dva naroda nastavljena kroz diplomatiju, kulturu i religiju – dodao je Soldat.

Prema objašnjenju arhitekte Marka Bilbije, objekat je zamišljen kao simbol veza između srpskog i ruskog naroda. Zbog toga je odabran stil koji se najlakše prepoznaje kao “ruski”.

Njegova izgradnja u urbanom okruženju izazvala je polemike među građanima, posebno zbog lokacije između stambenih zgrada. Stručnjaci naglašavaju da to nije neuobičajena praksa – vjerski objekti su kroz istoriju često bili integralni dio gradskog tkiva, bilo da se nalaze na trgovima ili unutar naselja, kaže Bilbija.

– Primjeri iz svijeta, poput Hrama Hrista Spasitelja u Moskvi ili savremenih pravoslavnih centara u evropskim metropolama, pokazuju da arhitektura sakralnih objekata često predstavlja više od funkcionalnog prostora. Ona je izraz političkog, kulturnog i identitetskog stava vremena u kojem nastaje – ističe arhitekta.

Kako kaže, u našem slučaju, regulacioni plan Banjaluke od prije 20 godina predvidio je na tom mjestu trg sa hramom.

– Danas taj prostor, jedan od najvećih u gradu, dodatno naglašava monumentalnost objekta, ali i otvara pitanja proporcija i uklapanja u okolinu jer crkve nisu “neutralni objekti“ – one imaju snažnu vizuelnu i simboličku ulogu, zbog čega zahtijevaju pažljivo planiranje prostora oko sebe. Upravo taj odnos između tradicije i savremenog urbanizma ostaje ključna tema rasprava – kaže Bilbija.

Sagovornici su na kraju zaključili da se ovaj hram ne posmatra samo kao građevina, već kao mjesto susreta istorije, kulture i identiteta i da je on simbol trajnih veza i zajedničkog nasljeđa srpskog i ruskog naroda.