Banjaluka kakve više nema: Pogledajte ulice koje pamte starije generacije FOTO

Dragan Milošević | BL Portal

27.10.2026. | 12:57 Dodaj BL Portal kao Google izvor

Zemljotres koji je Banjaluku pogodio na današnji dan prije 57 godina odnio je ljudske živote, ostavio hiljade porodica bez doma i zauvijek izmijenio izgled grada. Brojne građevine koje su generacije Banjalučana poznavale kao mjesta školovanja, rada i svakodnevnih susreta danas postoje samo na fotografijama.

Najjači udar zabilježen je 27. oktobra 1969. godine, oko 9.11 časova, sa magnitudom od 6,6 jedinica Rihterove skale. Prethodnog popodneva grad je već bio ozbiljno oštećen snažnim potresom, a podrhtavanje tla nastavilo se tokom noći.

Prema podacima koji se decenijama navode, poginulo je 15 ljudi, dok je 1.117 osoba povrijeđeno. Međutim, ovogodišnja istraživanja donijela su nova saznanja o stradalima i pokazala da dosadašnje evidencije nisu potpune.

Grad koji danas tražimo na starim fotografijama

Razmjere razaranja bile su ogromne. Prema podacima navedenim u gradskoj procjeni ugroženosti, posljedice zemljotresa zahvatile su 36.276 stanova na području tadašnje opštine Banjaluka. Taj broj odnosi se na stambene jedinice, a ne na pojedinačne zgrade.

Izgled grada nije promijenio samo zemljotres. Dio teško oštećenih građevina uklonjen je u mjesecima poslije katastrofe, pa su nestajala i zdanja koja su preživjela najjače udare. Obnova je postepeno mijenjala poznate gradske prizore i otvarala prostor za drugačiju Banjaluku.

Gospodska ulica, današnja Ulica Veselina Masleše, i prije katastrofe bila je jedno od središta gradskog života. Njene trgovačke kuće, među kojima su zdanja u stilovima neorenesanse i secesije, svjedoče o vremenu u kojem je nastajalo urbano jezgro Banjaluke. Taj dio starog gradskog ambijenta ostao je prepoznatljiv i do danas.

Na mjestu „Titanika“ danas je „Boska“

Među najupečatljivijim građevinama koje Banjalučani pamte bila je poslovno-stambena zgrada „Titanik“, na prostoru današnje robne kuće „Boska“. Teško je stradala u zemljotresima, a potom je srušena.

„Boska“ je otvorena 5. decembra 1978. godine i vremenom je i sama postala jedan od simbola grada. Fotografije „Titanika“ zato danas pokazuju koliko je drugačije izgledao prostor kojim svakodnevno prolaze hiljade ljudi.

Posebno mjesto u sjećanju grada zauzima i stara Gimnazija, čuvena Realka. Teško oštećena zgrada iz austrougarskog perioda minirana je i srušena 31. januara 1970. godine. Njenom rušenju prisustvovale su hiljade građana, opraštajući se od škole koja je obilježila odrastanje brojnih generacija.

Na prostoru nekadašnje Realke kasnije je podignut Dom solidarnosti, u kojem su danas, između ostalih ustanova, Muzej Republike Srpske i Narodna i univerzitetska biblioteka Republike Srpske.

Školska godina daleko od kuće

S obzirom na zemljotres od 5,6 Rihtera koji je grad pogodio još u nedjelju, 26. okrtobra, i nešto blaži u noćnim časovima,  odluka donesena poslije toga pokazala se presudnom. Tadašnji predsjednik Skupštine opštine Živko Babić obustavio je nastavu i rad predškolskih ustanova za 27. oktobar, pa su djeca najrazorniji potres dočekala izvan učionica. Time je izbjegnuta mnogo veća tragedija.

Šteta na školama ipak je bila tolika da nastavak nastave za mnoge nije bio moguć. Veća ili manja oštećenja zabilježena su na 131 školskom objektu na području tadašnje opštine.

Oko deset hiljada osnovaca i srednjoškolaca napustilo je Banjaluku u pratnji približno 450 nastavnika i 20 zdravstvenih radnika. Školovanje su nastavili u drugim krajevima tadašnje Jugoslavije, daleko od svojih domova, prijatelja i dotadašnjih školskih klupa.

Obnova je donijela drugačiju Banjaluku

Uz pomoć iz Jugoslavije i inostranstva počela je dugogodišnja obnova. Podizani su novi stambeni blokovi, obnavljane škole i privredni objekti, a grad se širio. Prema istraživanju istoričara Nikole Ožegovića, u periodu od 1971. do 1975. godine izgrađena su 10.203 stana.

Sjećanje na katastrofu ove godine dopunjeno je i novim saznanjima. Vesna Šipka iz gradske Civilne zaštite saopštila je u maju da su istraživanjem identifikovane dvije osobe stradale od posljedica zemljotresa kojih nije bilo u dotadašnjim evidencijama. Zbog nepotpune dokumentacije, ranije navođeni broj poginulih ne može se smatrati zaključenim spiskom svih žrtava.

U julu je uz obnovljeni „Krivi sat“ na Trgu Krajine postavljena i spomen-ploča sa imenima stradalih.

Dok njegove kazaljke podsjećaju na trenutak katastrofe, stare fotografije čuvaju ono što je zemljotres promijenio: izgled ulica, nestale zgrade i svakodnevicu Banjaluke koju mlađe generacije mogu upoznati jedino kroz sačuvane snimke i sjećanja svojih sugrađana.