Banjalučanke koje ne spominjemo dovoljno često: Ova imena treba zapamtiti FOTO

Dragan Milošević | BL Portal

20.09.2026. | 08:36 Dodaj BL Portal kao Google izvor

Kad se govori o istoriji Banjaluke, obično se “stigne” do Banskog dvora, tvrđave Kastel ili znamenitih muškaraca čiji spomenici krase gradske parkove. Međutim, ispod onoga što vidimo, kriju se podjednako snažna ženska imena koja su svojim radom, hrabrošću, naukom, prosvjetom i umjetnošću ostavila neizbrisiv trag.

Od prvih ljekarki i upravnica škola do književnica, naučnica, narodnih heroina i pozorišnih diva, Banjalučanke, i one koje su boravkom u gradu to vremenom postale, kroz decenije su mijenjale društvenu svijest, liječile najranjivije, opismenjavale građane i borile se za slobodu i ravnopravnost. Ovo je priča o ženama koje su udarile temelje modernog identiteta grada na Vrbasu.

Dr Gizela Januševska (rođena Rozenfeld): Prva ljekarka koja je liječila tabue

Krajem 19. vijeka, dolaskom Austrougarske uprave, Banjaluka se suočavala sa velikim higijenskim i zdravstvenim izazovima. Za mnoge žene toga doba, posebno iz tradicionalnih i konzervativnih sredina, posjeta muškom ljekaru bila je nezamisliva.

U grad 1899. godine dolazi dr Gizela Januševska (poznata i kao Januševski), prva žena ljekar u Banjaluci. Dr Januševska nije bila samo ljekarka, već i socijalni reformator. Otvorila je posebnu dispanzersku ambulantu za žene i djecu, sprovodila vakcinaciju, obavljala hirurške zahvate i neumorno se borila protiv zaraznih bolesti poput pjegavog tifusa i sifilisa. Najsiromašnije sugrađane liječila je besplatno, ostavivši neizbrisav trag humanizma.

Anka Drakulić: Pionirka ženskog obrazovanja

Obrazovanje djevojčica u 19. vijeku na ovim prostorima bilo je rijetkost. Sve se promijenilo dolaskom Anke Drakulić, prve školovane učiteljice u Banjaluci, koja je u grad stigla 1868. godine na poziv ugledne trgovačke porodice.

Kao upravnica Više djevojačke škole, Anka Drakulić nije učila djevojke samo čitanju i pisanju. Predavala je o pedagogiji, etnografiji i istoriji ženske književnosti, podstičući mlade Banjalučanke da razmišljaju samostalno i teže ekonomskoj i društvenoj nezavisnosti. Njen rad postavio je temelj za kasniju emancipaciju žena u Krajini.

Jelica Belović Bernadžikovska: Etnografkinja, pedagoškinja i književnica

Jedna od najsvestranijih intelektualki koje su stvarale u Banjaluci, bila je Jelica Belović Bernadžikovska. Svojim neumornim radom na polju etnografije, književnosti i pedagogije nastojala je da uzdigne društveni i kulturni život žena.

​Pisala je o narodnom blagu, tekstilnom stvaralaštvu i ženskom rukotvorstvu, sakupljajući etnografsku građu širom regiona. Njen rad i urednički doprinosi knjigama o položaju i kulturi žena dali su dragocjen uvid u ulogu žene u društvu krajem 19. i početkom 20. vijeka.

Julka Popović Srdić: Glas ženskog pera u banjalučkoj književnosti

U vremenu kada je književna scena bila gotovo isključivo muški domen, Julka Popović Srdić bila je jedna od rijetkih žena koje su se prije Drugog svjetskog rata odvažno okušale na spisateljskom polju u Banjaluci.

Svojim pričama i književnim radovima unijela je autentičnu žensku perspektivu i tanani senzibilitet u banjalučki kulturni život. Njeno stvaralaštvo otvorilo je vrata kasnijim generacijama banjalučkih autorki.

Ljubica Dada Jovanović i Natalija Jović: Avangarda ženskog pokreta i humanitarnog rada

​Borba za žensko pravo glasa, edukaciju i socijalnu pravdu između dva svjetska rata imala je svoja snažna uporišta u Banjaluci, zahvaljujući organizaciji Ženskog pokreta.

Ljubica Dada Jovanović se tokom Prvog svjetskog rata i u međuratnom periodu istakla neumornim humanitarnim i društvenim radom, pružajući pomoć najugroženijima i pokazujući neizmjernu solidarnost.

Natalija Jović bile je jedna od ključnih aktivistkinja angažovanih u Ženskom pokretu u Banjaluci, neumorno radeći na opismenjavanju, osvješćivanju i borbi za jednakost žena u svim sferama društvenog života.

Julija Pejnović: Diva banjalučke operske i muzičke scene

Kulturni identitet grada nemoguće je zamisliti bez muzičke i scenske umjetnosti, a u tom domenu posebno mjesto zauzima Julija Pejnović.

Bila je istaknuta banjalučka operska pjevačica, glumica i muzički pedagog. Kao profesorka klavira i solo pjevanja u Muzičkoj školi u Banjaluci, odgojila je generacije mladih muzičara. Njen raskošni talenat i pedagoški rad obogatili su umjetničku scenu grada i postavili visoke standarde muzičkog obrazovanja.

Milica –  Carka Jovanović: Prva dama banjalučkog teatra

Kada je 1930. godine osnovano Narodno pozorište Vrbaske banovine, grad je tek stvarao svoju pozorišnu publiku. Među prvim entuzijastima koji su izašli na scenu bila je Milica –  Carka Jovanović.

​Dala je ogroman doprinos teatru i opstala više od decenije na banjalučkoj sceni u najznačajnijim dramskim ulogama.

Takođe, bila je i filmski pionir. Nakon Drugog svjetskog rata zaigrala je i u filmu „Slavica“, prvom dugometražnom, igranom filmu poslijeratne Jugoslavije.

Unijela je prefinjenost i evropski duh u kulturni život grada koji se tek transformisao iz kasabe u moderni centar.

Vahida Maglajlić i Rada Vranješević: Simboli antifašističke borbe i slobode

U najtamnijim trenucima istorije, tokom Drugog svjetskog rata, Banjalučanke su pokazale nevjerovatnu hrabrost i organizovanost u borbi protiv okupatora.

Vahida Maglajlić, rođena 1907. godine u uglednoj banjalučkoj porodici, bila je aktivistkinja Ženskog pokreta i ključna figura antifašističkog otpora. Iako potekla iz tradicionalne sredine, izborila se za sopstveno obrazovanje i društveni rad. Organizovala je sakupljanje sanitetskog materijala i koordinisala ilegalni rad u gradskom podzemlju. Proglašena je za narodnog heroja Jugoslavije.

Rada Vranješević bila je posvećena borbi za socijalnu pravdu i radnička prava pred rat, a zajedno sa Vahidom bila je pokretačka snaga ženskog pokreta. Tokom rata bila je jedan od glavnih organizatora narodnog otpora. Njena hrabrost i pogibija u Drvaru 1944. godine preneseni su u trajno sjećanje grada, koji joj se odužio dajući njeno ime Domu za djecu i omladinu bez roditeljskog staranja.

Prof. dr Branislava Brana Perović Nešković: Od Banjaluke do vrha nuklearne nauke

Rođena u Banjaluci 1920. godine, Branislava Brana Perović Nešković prešla je put od hrabre učesnice Narodnooslobodilačke borbe do jedne od najznačajnijih naučnica bivše države.

Bila je istaknuta fizičarka i prva žena direktorka renomiranog Instituta za nuklearne nauke „Vinča“. Njen naučni rad, autoritet i vizija pokazali su kako djevojčica ponikla u Banjaluci može postati pionir svjetske i domaće nauke u oblasti nuklearne fizike.

Nasiha Kapidžić Hadžić: Pjesnikinja koja je opjevala Vrbas

Ako je iko uspio da prenese dušu stare Banjaluke u stihove, onda je to bila Nasiha Kapidžić Hadžić. Rođena u staroj banjalučkoj kući na Mejdanu, Nasiha je djetinjstvo provela uz rijeku, što je ostavilo trajan pečat na njeno stvaralaštvo.

Iako je zbog bolesti u djetinjstvu dugo bila vezana za postelju, upravo u tim trenucima tišine rodila se njena ljubav prema pisanoj riječi. Kroz zbirke poput „Vezenog mosta“ i „Vrbaške uspavanke“, Nasiha je grad svog djetinjstva učinila besmrtnim u jugoslovenskoj dječijoj književnosti. Njena rodna kuća na obali Vrbasa danas je zaštićeni nacionalni spomenik

Ravijojla Ravka Jovetić: Vrsna krojačica i društvena dobročiniteljka

Među ženama koje su obilježile duh grada između dva svjetska rata posebno mjesto zauzima Ravijojla Ravka Jovetić, poznata i ugledna banjalučka krojačica.

Osim što je vještim rukama i vrhunskim umijećem kreirala modu svog vremena, oblačeći mnoge ugledne sugrađanke, Ravka je ostala zapamćena i po svom velikom društvenom doprinosu. Pored zanata, aktivno je radila na opismenjavanju i edukaciji ženske omladine iz prigradskih naselja, pomažući im da steknu osnovno obrazovanje i vještine koje su im mijenjale život.